Ziekte van Alzheimer

Wat is de ziekte van Alzheimer?

De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie en een progressieve hersenaandoening die het geheugen, het denkvermogen en het gedrag aantast. Bij Alzheimer sterven hersencellen af door de ophoping van schadelijke eiwitten, waardoor de hersenfunctie geleidelijk achteruitgaat.

Symptomen en vroege tekenen

De eerste symptomen van Alzheimer manifesteren zich vaak als vergeetachtigheid van recente gebeurtenissen, moeite met het vinden van woorden en problemen met planning en organisatie. Naarmate de ziekte vordert, kunnen patiënten last krijgen van verwarring, persoonlijkheidsveranderingen en problemen met dagelijkse activiteiten.

Verschil tussen normale veroudering en Alzheimer

Normale veroudering brengt milde geheugenproblemen met zich mee, zoals het vergeten van namen of waar je je sleutels hebt gelegd. Bij Alzheimer zijn de geheugenproblemen echter veel ernstiger en hinderen ze het dagelijks functioneren significant.

• In Nederland lijden ongeveer 290.000 mensen aan dementie, waarvan 70% aan Alzheimer
• De ziekte treft niet alleen patiënten, maar heeft ook grote impact op partners, kinderen en andere familieleden
• Vroege diagnose is belangrijk voor optimale behandeling en ondersteuning

Medicijnen voor Alzheimer beschikbaar in Nederland

In Nederland zijn verschillende medicijnen beschikbaar voor de behandeling van Alzheimer. Deze medicijnen kunnen de symptomen vertragen en de kwaliteit van leven verbeteren, hoewel ze de ziekte niet kunnen genezen.

Cholinesteraseremmers

Donepezil (Aricept), rivastigmine (Exelon) en galantamine (Reminyl) behoren tot de groep cholinesteraseremmers. Deze medicijnen werken door het enzym cholinesterase te remmen, waardoor meer acetylcholine beschikbaar blijft in de hersenen. Acetylcholine is een belangrijke neurotransmitter voor geheugen en leren. Deze medicijnen worden voorgeschreven bij lichte tot matige Alzheimer.

NMDA-receptorantagonist

Memantine (Ebixa) werkt op een andere manier door de NMDA-receptoren in de hersenen te reguleren. Dit medicijn wordt vooral gebruikt bij matige tot ernstige Alzheimer en kan soms in combinatie met cholinesteraseremmers worden voorgeschreven.

• Alle medicijnen zijn verkrijgbaar op recept via Nederlandse apotheken
• Medicijnen kunnen bijwerkingen hebben zoals misselijkheid, braken of duizeligheid
• Regelmatige controle door de behandelend arts is noodzakelijk

Hoe werken Alzheimer medicijnen?

Alzheimermedicijnen werken door in te grijpen op de neurotransmitters in de hersenen, de chemische stoffen die berichten tussen hersencellen overbrengen. Er zijn twee hoofdtypen medicijnen beschikbaar.

Cholinesteraseremmers

Cholinesteraseremmers zoals donepezil, rivastigmine en galantamine voorkomen de afbraak van acetylcholine, een belangrijke neurotransmitter voor geheugen en leren. Bij Alzheimer neemt de productie van acetylcholine af, waardoor deze medicijnen helpen om de beschikbare hoeveelheid te behouden.

NMDA-receptorantagonisten

Memantine behoort tot deze groep en reguleert de activiteit van glutamaat, een andere neurotransmitter. Het beschermt hersencellen tegen schade door overtollige glutamaat.

Het is belangrijk om realistische verwachtingen te hebben. Deze medicijnen kunnen symptomen tijdelijk verbeteren of stabiliseren, maar bieden geen genezing. De effecten variëren per persoon en de onderliggende ziekte blijft voortschrijden. De behandeling kan het dagelijks functioneren ondersteunen en de kwaliteit van leven verbeteren gedurende een bepaalde periode.

Bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen

Alle Alzheimermedicijnen kunnen bijwerkingen veroorzaken, die variëren per type medicijn en individuele gevoeligheid.

Veelvoorkomende bijwerkingen

• Cholinesteraseremmers: misselijkheid, braken, diarree, verminderde eetlust, duizeligheid en slaapproblemen
• Memantine: hoofdpijn, duizeligheid, verwarring en obstipatie
• Huidreacties bij rivastigmine pleisters

Belangrijke voorzorgsmaatregelen

Bepaalde aandoeningen vereisen extra voorzichtigheid, zoals hartproblemen, maagzweren, epilepsie of nierziekten. Medicijninteracties kunnen optreden met pijnstillers, antidepressiva en andere geneesmiddelen.

Regelmatige controles bij de huisarts of specialist zijn essentieel om de effectiviteit te beoordelen en bijwerkingen te monitoren. Neem direct contact op met uw arts bij ernstige bijwerkingen, plotselinge achteruitgang of tekenen van allergische reacties. Aanpassingen in dosering gebeuren altijd geleidelijk onder medisch toezicht.

Dosering en toediening

Startdosering en opbouw

Alzheimermedicijnen worden altijd geleidelijk opgebouwd om bijwerkingen te minimaliseren. De behandeling begint met een lage dosis die gedurende enkele weken stapsgewijs wordt verhoogd tot de gewenste onderhoudsdosis. Deze opbouwfase is cruciaal voor een goede verdraagzaamheid van het medicijn.

Dagelijkse inname en aanpassingen

De meeste Alzheimermedicijnen worden eenmaal daags ingenomen, bij voorkeur op hetzelfde tijdstip. Voor ouderen kan dosisaanpassing nodig zijn vanwege verminderde nierfunctie. Bij een gemiste dosis neemt u de volgende dosis op het gebruikelijke tijdstip in - verdubbel nooit de dosis. Bewaar medicijnen op kamertemperatuur, droog en buiten bereik van kinderen.

Ondersteuning en aanvullende zorg

Professionele begeleiding

Uw apotheker speelt een belangrijke rol bij medicatiebegeleiding en kan vragen beantwoorden over gebruik en bijwerkingen. De meeste Alzheimermedicijnen worden vergoed door de basisverzekering, maar informeer altijd bij uw zorgverzekeraar over specifieke voorwaarden.

Praktische ondersteuning

Naast medicatie zijn er verschillende vormen van aanvullende zorg beschikbaar:

• Cognitieve training en geheugentherapie
• Medicijndoosjes voor gestructureerde inname
• Regulier contact met huisarts en specialist
• Ondersteuningsgroepen voor patiënten en familie

Goede communicatie tussen alle zorgverleners is essentieel voor optimale behandeling en kwaliteit van leven.