Antibiotica

Wat zijn antibiotica en hoe werken ze?

Antibiotica zijn geneesmiddelen die specifiek ontwikkeld zijn om bacteriële infecties te bestrijden. Deze medicijnen werken door bacteriën aan te vallen op verschillende manieren: ze kunnen de celwand van bacteriën beschadigen, de eiwitsynthese verstoren, of het DNA van bacteriën aantasten. Er zijn twee hoofdcategorieën werkingsmechanismen: bacteriedodende antibiotica die bacteriën volledig elimineren, en bacterieremmende antibiotica die de groei en vermenigvuldiging van bacteriën tegenhouden.

Het is cruciaal te begrijpen dat antibiotica uitsluitend effectief zijn tegen bacteriële infecties en niet tegen virale infecties zoals verkoudheid of griep. Een juiste toepassing betekent het volledige voorgeschreven kuur afmaken, zelfs wanneer symptomen verdwijnen, en nooit antibiotica delen met anderen. Het respecteren van dosering en behandelduur voorkomt resistentie-ontwikkeling en zorgt voor optimale genezing.

Verschillende soorten antibiotica beschikbaar in Nederland

In Nederlandse apotheken zijn verschillende klassen antibiotica verkrijgbaar, elk met specifieke toepassingen en werkingsmechanismen. De selectie van het juiste antibioticum hangt af van het type bacterie, de locatie van de infectie en patiëntspecifieke factoren.

Penicillines

Penicillines behoren tot de meest voorgeschreven antibiotica in Nederland. Amoxicilline wordt frequent gebruikt voor luchtweginfecties, terwijl flucloxacilline effectief is tegen stafylokokkeninfecties. Deze antibiotica werken door de celwandvorming van bacteriën te verstoren.

Macroliden en andere belangrijke groepen

Macroliden zoals azitromycine en clarithromycine zijn uitstekende alternatieven voor patiënten met penicilline-allergie. Tetracyclines, waaronder doxycycline en minocycline, worden vaak voorgeschreven voor huid- en luchtweginfecties.

• Cefalosporines (cefalexine, cefuroxim) - breed spectrum antibiotica
• Fluoroquinolonen (ciprofloxacine, levofloxacine) - voor complexe infecties
• Specifieke middelen zoals trimethoprim voor urineweginfecties
• Nitrofurantoïne voor blaasontsteking behandeling

Elke antibioticumgroep heeft specifieke indicaties en contra-indicaties, waardoor professioneel medisch advies essentieel is voor veilige en effectieve behandeling.

Veelvoorkomende infecties en behandeling

Luchtweginfecties

Bacteriële luchtweginfecties zoals bronchitis en longontsteking worden vaak behandeld met amoxicilline of doxycycline. Bij ernstige gevallen kan clarithromycine worden voorgeschreven. De behandelingsduur varieert meestal van 5 tot 10 dagen, afhankelijk van de ernst van de infectie.

Urineweginfecties

Voor eenvoudige blaasontstekingen wordt nitrofurantoïne of trimethoprim-sulfamethoxazol voorgeschreven voor 3-5 dagen. Bij nierbekkenontsteking is een langere behandeling van 7-14 dagen met ciprofloxacin of amoxicilline-clavulaanzuur vaak noodzakelijk.

Huid- en weke delen infecties

Oppervlakkige huidinfecties worden behandeld met flucloxacilline of bij penicilline-allergie met clindamycine. Diepere infecties vereisen vaak een behandeling van 7-10 dagen. Bij MRSA-verdenking kan doxycycline worden overwogen.

Specifieke behandelrichtlijnen

De keuze van antibioticum hangt af van het type infectie:

• Oorinfecties: amoxicilline (5-7 dagen)
• Keelinfecties: penicilline V (7 dagen)
• Neusholteinfecties: amoxicilline-clavulaanzuur (7-10 dagen)
• Tandinfecties: amoxicilline of metronidazol (5-7 dagen)

Bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen

Veelvoorkomende bijwerkingen

De meest voorkomende bijwerkingen van antibiotica zijn maag-darmklachten, waaronder misselijkheid, buikpijn en diarree. Deze treden op bij ongeveer 10-20% van de gebruikers. Neem antibiotica bij maagklachten in tijdens de maaltijd, tenzij anders geadviseerd.

Allergische reacties en contra-indicaties

Penicilline-allergie komt voor bij 5-10% van de bevolking en kan leiden tot ernstige reacties. Geef altijd door of u eerder allergische reacties heeft gehad. Bij zwangerschap zijn bepaalde antibiotica veilig (amoxicilline), terwijl anderen vermeden moeten worden (tetracyclinen, chinolonen).

Wisselwerkingen en waarschuwingen

Antibiotica kunnen de werking van andere medicijnen beïnvloeden, zoals de anticonceptiepil of bloedverdunners. Neem contact op met uw arts bij:

• Ernstige diarree of bloederige ontlasting
• Huiduitslag of ademhalingsmoeilijkheden
• Geen verbetering na 48-72 uur behandeling
• Koorts of verslechtering van symptomen

Antibioticaresistentie en verantwoord gebruik

Wat is antibioticaresistentie

Antibioticaresistentie ontstaat wanneer bacteriën zich aanpassen en immuun worden voor antibiotica. Dit betekent dat medicijnen die voorheen effectief waren tegen bepaalde infecties, hun werkzaamheid verliezen. Resistente bacteriën kunnen zich vermenigvuldigen en verspreiden, waardoor behandelingen minder succesvol worden.

Oorzaken en gevolgen van resistentie

De hoofdoorzaken van antibioticaresistentie zijn het onnodig of onjuist gebruik van antibiotica, zoals het niet afmaken van een kuur of het gebruik bij virale infecties. Dit heeft ernstige gevolgen voor de volksgezondheid: infecties worden moeilijker behandelbaar, ziekenhuisopnames duren langer en medische ingrepen worden risicovoller.

Verantwoord gebruik van antibiotica

Preventie van resistentie begint bij bewust gebruik. Voltooi altijd de volledige kuur, ook als u zich beter voelt. Antibiotica zijn niet nodig bij verkoudheden, griep of andere virale infecties. Gebruik antibiotica alleen op voorschrift van een arts en deel nooit uw medicatie met anderen.

De rol van zowel patiënt als zorgverlener is cruciaal:

• Patiënten: volg voorschriften nauwkeurig op en vraag geen antibiotica bij virale klachten
• Zorgverleners: schrijf antibiotica alleen voor wanneer medisch noodzakelijk
• Samen werken aan voorlichting over correct gebruik

Praktische informatie en tips

Bewaren en innemen

Bewaar antibiotica op kamertemperatuur, droog en buiten bereik van kinderen. Controleer altijd of het medicijn met of zonder voedsel moet worden ingenomen, dit staat vermeld op de verpakking en in de bijsluiter.

Bij vergeten dosis en resterende medicatie

Bij een vergeten dosis: neem deze zo snel mogelijk in, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Verdubbel nooit de dosis. Gooi resterende antibiotica weg via de apotheek - bewaar deze nooit voor later gebruik.

Hulp en advies

In Nederland zijn antibiotica alleen verkrijgbaar op recept. Neem bij vragen contact op met uw apotheker voor persoonlijk advies. Meld bijwerkingen altijd bij uw arts of apotheker, en bij ernstige bijwerkingen via het Lareb meldpunt.