Astma

Wat is astma?

Astma is een chronische ontstekingsziekte van de luchtwegen waarbij de bronchiën gevoeliger zijn dan normaal en kunnen vernauwen. Dit gebeurt door ontsteking, zwelling van het slijmvlies en verkramping van de gladde spieren rondom de luchtwegen. De oorzaken van astma zijn complex en omvatten zowel erfelijke factoren als omgevingsinvloeden zoals allergenen, luchtvervuiling en respiratoire infecties.

Verschillende vormen van astma

Er bestaan verschillende types astma, waaronder allergisch astma (veroorzaakt door allergenen zoals huisstofmijt, pollen of dierenharen), niet-allergisch astma en inspanningsastma dat optreedt bij lichamelijke activiteit.

Symptomen en triggers

Veelvoorkomende symptomen zijn kortademigheid, piepende ademhaling, hoesten en benauwdheid op de borst. Triggers kunnen variëren van allergenen en koude lucht tot stress en bepaalde medicijnen. In Nederland heeft ongeveer 7% van de volwassenen en 10% van de kinderen astma, wat neerkomt op meer dan één miljoen mensen.

Astma medicijnen overzicht

Astma medicijnen zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, elk met een specifieke werking en toepassing. De behandeling is altijd gericht op het onder controle houden van de symptomen en het voorkomen van aanvallen.

Luchtwegverwijders (bronchodilatoren)

Deze medicijnen ontspannen de spieren rondom de luchtwegen en zorgen voor snelle verlichting bij acute klachten. Voorbeelden zijn salbutamol en terbutaline, vaak gebruikt in blauwe inhalers voor noodgebruik.

Ontstekingsremmers en combinatiemedicijnen

Corticosteroïden zoals beclomethason en budesonide verminderen de ontsteking in de luchtwegen en worden gebruikt voor onderhoudsbehandeling. Combinatiemedicijnen bevatten zowel een ontstekingsremmer als een langwerkende luchtwegverwijder.

• Onderhoudsbehandeling: dagelijks gebruik ter preventie van symptomen
• Noodmedicatie: snelwerkende luchtwegverwijders bij acute klachten
• Combinatietherapie: voor patiënten met matig tot ernstige astma

Het is essentieel om het verschil te begrijpen tussen onderhoudsbehandeling voor dagelijks gebruik en noodmedicatie voor acute situaties.

Inhalatoren en toedieningsmethoden

De juiste toediening van astmamedicijnen is cruciaal voor een effectieve behandeling. Er zijn verschillende soorten inhalatoren beschikbaar, elk met hun eigen voordelen en toepassingen. Het is belangrijk om de juiste inhalatietechniek te beheersen voor optimale medicijnopname.

Dosisaerosolen (MDI)

Dosisaerosolen, ook wel MDI (Metered Dose Inhaler) genoemd, zijn de meest gebruikte vorm van inhalatoren. Deze apparaten bevatten medicijn onder druk en geven bij elke activering een nauwkeurig gedoseerde hoeveelheid medicijn af. Ze zijn compact, draagbaar en geschikt voor zowel onderhoudsmedicatie als noodmedicatie.

Droogpoederinhalatoren (DPI)

Droogpoederinhalatoren werken zonder drijfgas en worden geactiveerd door de inadem van de patiënt. Deze inhalatoren zijn bijzonder geschikt voor patiënten die moeite hebben met de coördinatie tussen activering en inademen. Het medicijn wordt als droog poeder geleverd en lost op in de luchtwegen.

Vernevelaars

Vernevelaars zetten vloeibare medicijnen om in een fijne nevel die gemakkelijk kan worden ingeademd. Deze methode is vooral geschikt voor jonge kinderen, ouderen of patiënten met ernstige ademhalingsproblemen die moeite hebben met andere inhalatoren.

Spacers en voorzetkamers

Spacers en voorzetkamers zijn hulpmiddelen die worden gebruikt in combinatie met dosisaerosolen. Deze apparaten verbeteren de medicijnafgifte aanzienlijk en verminderen bijwerkingen in de mond en keel. Ze zijn vooral aanbevolen voor kinderen en bij gebruik van corticosteroïden.

Juiste inhalatietechniek

Een correcte inhalatietechniek is essentieel voor effectieve medicijnopname. De belangrijkste stappen omvatten:

• Rustig uitademen voordat u de inhalator gebruikt
• De inhalator correct positioneren en activeren
• Diep en langzaam inademen
• De adem 10 seconden vasthouden
• Langzaam uitademen
• De mond spoelen na gebruik van corticosteroïden

Beschikbare astmamedicijnen in Nederland

In Nederland is een breed scala aan effectieve astmamedicijnen beschikbaar via de apotheek. Deze medicijnen worden ingedeeld in verschillende categorieën, waaronder kortewerkende bronchodilatatoren voor acute klachten, langwerkende medicijnen voor dagelijkse controle en combinatiepreparaten voor optimale behandeling.

Salbutamol (Ventolin, Airomir)

Salbutamol is een kortewerkende bètaagonist die wordt gebruikt als noodmedicatie bij acute astma-aanvallen. Dit medicijn werkt binnen enkele minuten en verwijdt de luchtwegen voor 4-6 uur. Bekende merknamen in Nederland zijn Ventolin en Airomir. Het is verkrijgbaar als dosisaerosol en droogpoederinhalator.

Beclomethason (Qvar, Clenil)

Beclomethason is een inhalatiecorticosteroïd dat ontstekingen in de luchtwegen vermindert. Het wordt dagelijks gebruikt als onderhoudsmedicatie om astmasymptomen te voorkomen. In Nederland is het beschikbaar onder de merknamen Qvar en Clenil, beide in verschillende sterktes en inhalatievormen.

Budesonide (Pulmicort, Novopulmon)

Budesonide is een ander effectief inhalatiecorticosteroïd voor de dagelijkse behandeling van astma. Het heeft een gunstig bijwerkingenprofiel en is beschikbaar als Pulmicort en Novopulmon. Dit medicijn is verkrijgbaar in verschillende vormen, waaronder droogpoederinhalatoren en oplossingen voor verneveling.

Formoterol en salmeterol

Formoterol en salmeterol zijn langwerkende bètaagonisten die tot 12 uur bronchodilatatie bieden. Deze medicijnen worden altijd gecombineerd met een inhalatiecorticosteroïd voor veilig gebruik. Formoterol werkt sneller dan salmeterol maar beide bieden langdurige bescherming tegen astmasymptomen.

Combinatiepreparaten (Symbicort, Seretide, Foster)

Combinatiepreparaten bevatten zowel een inhalatiecorticosteroïd als een langwerkende bètaagonist in één inhalator. De meest voorgeschreven combinaties in Nederland zijn:

• Symbicort (budesonide + formoterol)
• Seretide (fluticason + salmeterol)
• Foster (beclomethason + formoterol)

Deze combinaties verbeteren de therapietrouw en bieden uitstekende astmacontrole met één inhalator.

Montelukast (Singulair)

Montelukast is een leukotrieënreceptorantagonist die als tablet wordt ingenomen. Het wordt gebruikt als aanvullende behandeling bij astma, vooral bij patiënten met allergie-geïnduceerde astma of inspanningsastma. Singulair is het bekendste merk, hoewel er ook generieke versies beschikbaar zijn in Nederlandse apotheken.

Astma bij kinderen

Kinderastma vereist een specifieke aanpak waarbij rekening gehouden wordt met de ontwikkelingsfase van het kind. Jonge kinderen kunnen hun symptomen vaak nog niet goed verwoorden, waardoor ouders alert moeten zijn op tekenen zoals hoesten 's nachts, vermoeidheid na spelen of ademhalingsproblemen.

Aangepaste doseringen en kindvriendelijke inhalatoren

Medicatiedoseringen voor kinderen worden berekend op basis van leeftijd en gewicht. Kindvriendelijke inhalatoren zoals voorzetkamers met maskers maken het voor jonge kinderen makkelijker om medicatie correct in te nemen. Voor oudere kinderen zijn er inhalatoren met speelse ontwerpen die de therapietrouw bevorderen.

Rol van ouders en school

Ouders spelen een cruciale rol bij het medicatiegebruik door:

• Juiste inhalatietechniek te leren en te controleren
• Medicatieschema's bij te houden
• Symptomen te herkennen en te monitoren
• Contact te onderhouden met school over het astmamanagement

Op school is het belangrijk dat leerkrachten op de hoogte zijn van het astma van het kind en weten hoe te handelen bij een aanval. Een astma-actieplan moet beschikbaar zijn op school, inclusief noodmedicatie.

Tips voor astmabeheer en medicatie-advies

Effectief astmabeheer begint met een goed astma-actieplan dat in overleg met uw arts wordt opgesteld. Dit plan bevat concrete instructies voor dagelijks medicatiegebruik, het herkennen van verslechtering en noodmaatregelen.

Medicatie-optimalisatie en bijwerkingen

Voor optimale medicatie-inname is de juiste inhalatietechniek essentieel. Laat deze regelmatig controleren door uw apotheker. Let op mogelijke bijwerkingen zoals heesheid bij corticosteroïden of hartkloppingen bij bronchusverwijders. Spoel altijd uw mond na gebruik van corticosteroïd-inhalatoren.

Wanneer contact opnemen met uw arts

• Bij toenemende kortademigheid ondanks medicatie
• Wanneer u vaker dan normaal uw luchtwegverwijder nodig heeft
• Bij koorts gecombineerd met astmasymptomen
• Wanneer astma uw dagelijkse activiteiten beperkt

Leefstijladvies omvat het vermijden van triggers, regelmatige beweging en een rookvrije omgeving. Uw apotheek ondersteunt u graag met medicatiebegeleiding, inhalatietechniek-instructies en astmamonitoring.