Calan

Basisinformatie over Calan

• INN (Internationale Niet-Eigendomsnaam): Verapamil
• Merknaam beschikbaar in Nederland: Calan SR, Isoptin SR, generieke verapamil
• ATC-code: C08DA01
• Vormen & doseringen: tabletten, orale suspensies, injecties
• Fabrikanten in Nederland: Diverse lokale en internationale leveranciers
• Registratiestatus in Nederland: Voorgeschreven medicijnen (Rx-only)
• OTC / Rx-classificatie: Voorgeschreven medicatie, niet vrij verkrijgbaar

Kritische Waarschuwingen & Beperkingen

Verapamil kan ernstige cardiovasculaire effecten veroorzaken, zoals ernstige hypotensie, bradycardie en AV-blokkade. Deze effecten zijn absolute contra-indicaties voor het gebruik van dit medicijn. Het is vooral belangrijk om risicogroepen zoals ouderen, zwangere vrouwen en patiënten met lever- of nierfunctiestoornissen extra in de gaten te houden.

Ouderen hebben vaak een verhoogde gevoeligheid voor de bijwerkingen van verapamil.

Het is cruciaal dat zorgverleners deze groep onder strikte monitoring plaatsen en lagere startdoseringen toepassen. Volgens de richtlijnen van het Nederlands Huisartsengenootschap (NHG) is het aan te raden om de dosis voorzichtig te titreren via de huisarts. Wanneer verapamil tijdens de zwangerschap wordt voorgeschreven, is dit alleen toegestaan als het voordeel groter is dan het risico. Daarom is overleg met een verloskundige of cardioloog noodzakelijk.

Alcoholgebruik kan het risico op hypotensie en duizeligheid door verapamil verhogen. Het is raadzaam om overmatig alcoholgebruik te vermijden. Verapamil kan ook duizeligheid en slaperigheid veroorzaken, wat van invloed kan zijn op activiteiten zoals autorijden. Patiënten wordt aangeraden om hun reactievermogen te beoordelen voordat ze deelnemen aan het verkeer of zware machines bedienen.

Q&A — “Mag ik autorijden na inname?”

• Vraag: Mag ik autorijden na inname?
• Antwoord: Niet als u duizelig, suf of bradycardisch bent; overleg met uw huisarts. Begin met voorzichtigheid bij de verandering van dosering.

Belangrijke contra-indicaties voor verapamil zijn onder meer:

• Ernstige hypotensie (bloeddruk < 90 mmHg)
• Sick sinus syndroom of 2e/3e graad AV-blokkade zonder pacemaker
• Ernstige linker ventrikelfunctiestoornis/hartfalen
• Cardiogene shock
• Overgevoeligheid voor verapamil of de gebruikte hulpstoffen

Voor risicogroepen is het toezicht op gebruik en dosering cruciaal. Patiënten moeten goed geïnformeerd zijn over mogelijk optredende bijwerkingen. Daarnaast is het belangrijk om meldingen van bijwerkingen te doen aan Lareb en het toezicht van CBG/EMA te volgen.

Toegang & Aankoopmogelijkheden

Verapamil is in Nederland receptplichtig; dit betekent dat het alleen verkrijgbaar is via een recept van de huisarts en kan worden gedistribueerd door apotheken, waaronder apotheek.nl en lokale apotheken. Indien je op zoek bent naar merknamen zoals Calan of Isoptin SR, kan de verpakking en de naam per apotheek verschillen. Het is belangrijk om te weten dat online apotheken enkel mogen afleveren op basis van een geldig recept. Zorg ervoor dat je controleert op sites zoals apotheek.eu en apotheek.nl.

Drogisterijen zoals Kruidvat bieden geen receptplichtige verapamil aan. Voor vergoeding via de zorgverzekering is het goed om te weten dat de basisverzekering onder de Zorgverzekeringswet vaak generieke verapamil dekt. Controleer altijd bij jouw verzekeraar hoe het zit met apotheekvergoeding en wat er van toepassing is met betrekking tot eigen risico.

Voor patiënten met een verwijzing is het essentieel dat de huisarts en apotheker de substitutie en medicatiebewaking regelen. De registratie van verapamil valt onder de richtlijnen van het CBG/EMA.

Werkingsmechanisme & Farmacologie

Verapamil is een calciumkanaalblokker van het phenylalkylamine type, met het ATC-code C08DA01. Het werkt door de L-type calciumkanalen in cardiomyocyten en vasculaire gladde spieren te remmen. Dit resulteert in een vermindering van de AV-geleiding, verlaging van de hartfrequentie en verminderde myocardiale contractiliteit. Dit maakt verapamil nuttig voor de behandeling van supraventriculaire tachyaritmieën en angina, maar het fungeert ook als antihypertensivum.

De farmacokinetiek varieert afhankelijk van de formulering: orale IR versus ER/SR formuleringen bieden verschillende afgifteprofielen. Intravenieuze toediening wordt vaak toegepast bij acute cardioversies. Belangrijke klinische termen zijn onder meer negatieve inotroop, wat betekent dat het de contractiele kracht van het hart vermindert, en negatief chronotroop, wat resulteert in een lagere hartslag. Ook zijn er risico’s voor AV-blok door het gebruik van verapamil, vooral in combinatie met andere middelen. CYP3A4-remming is verantwoordelijk voor veel van de interacties met andere medicijnen.

Het is cruciaal dat huisartsen dit mechanisme begrijpen om het gebruik van verapamil in combinatie met bètablokkers en andere remmers te vermijden.

Indicaties & Off-Label Gebruik

De geregistreerde indicaties voor verapamil omvatten hypertensie, angina pectoris (inclusief Prinzmetal) en verschillende supraventriculaire aritmieën zoals atriumfibrilleren en paroxysmale supraventriculaire tachycardie (PSVT). Off-label gebruik kan optreden onder specialistisch toezicht, bijvoorbeeld voor migraineprofylaxe of bij kankergerelateerde vaatproblemen. Het is cruciaal dat dit eerst wordt geëvalueerd door een cardioloog.

Huisartsen in Nederland volgen NHG-richtlijnen bij het bepalen van de noodzaak voor doorverwijzingen. Bij aritmieën is vaak de cardioloog betrokken. Bij intraveneus gebruik is er vooral aandacht voor acute ritmestoornissen in de SEH.

Benamingen kunnen verschillen, maar de basisbenodigdheden blijven constant. Vermijd gebruik bij patiënten met ernstige hartfalen of sick sinus zonder een pacemaker.

Belangrijkste Klinische Bevindingen

Klinische gegevens ondersteunen de effectiviteit van verapamil in de controle van supraventriculaire ritmestoornissen en symptomatische angina. Bij hypertensie is het een alternatief wanneer andere middelen zoals dihydropyridines of ACE-remmers niet wenselijk zijn. Het is belangrijk om de bijwerkingen en veiligheidsmonitoring in overweging te nemen bij het kiezen van een therapie.

De meest voorkomende bijwerkingen zijn obstipatie, perifere oedeem, bradycardie en AV-blok. Er zijn ook meldingen van interacties, vooral met simvastatine en digoxine. In Nederland wordt aangeraden om ECG en vitale functies te monitoren bij het starten of verhogen van de dosis. RCT's benadrukken het risico dat kan ontstaan bij het combineren van negatieve inotrope middelen.

Voor patiënten is het van belang om de verwachte voordelen en mogelijke bijwerkingen met de huisarts en apotheker te bespreken.

Matrix van Alternatieven

Bijwerkingen en contra-indicaties zijn bepalend voor de keuze van alternatieven voor verapamil. Enkele van die alternatieven omvatten amlodipine (dihydropyridine, met minder negatieve chronotrope invloed), diltiazem (met vergelijkbare AV-effecten), nifedipine, felodipine en nicardipine.

De keuze voor een alternatief wordt vaak bepaald door comorbiditeiten. Bij patiënten met hartfalen of bradycardie diepere overweging is amlodipine vaak de voorkeur. Bij specifieke aritmieën kan verapamil of diltiazem nuttiger zijn. Bij de selectie van medicatie is het belangrijk om rekening te houden met interacties, zoals met statines.

NHG-richtlijnen bieden duidelijkheid over voorkeuren voor eerstekeuze middelen bij hypertensie. De huisarts is verantwoordelijk voor het besluit over therapiewissel en monitoring.

Veelgestelde Vragen

Hier zijn enkele veelgestelde vragen over verapamil, ook bekend als Calan, die nuttig kunnen zijn voor Nederlandse patiënten:

• Is verapamil veilig bij zwangerschap? Alleen als strikt noodzakelijk en onder specialistische begeleiding.
• Hoe snel werkt Calan SR? De ER/SR formuleringen geven geleidelijke afgifte over 12-24 uur. Effect op bloeddruk neemt binnen dagen toe.
• Kan ik mijn statine blijven gebruiken? Overleg met uw apotheker; mogelijk bezwaar bij simvastatine.
• Wat zijn tekenen van ernstige bijwerking? Signalen zijn syncope, zeer lage hartslag, en ademhalingsproblemen; direct naar de SEH.
• Hoeveel kost verapamil? De basisverzekering (Zvw) dekt meestal de generieke versie; vraag uw verzekeraar en apotheek voor details.

Voor meer antwoorden, bezoek betrouwbare bronnen zoals Thuisarts.nl, apotheek.nl en NHG-richtlijnen. Meld bijwerkingen aan Lareb.

Aanbevolen Visuele Content

Visuele content kan een krachtige manier zijn om informatie over verapamil te delen. Voor zowel patiënten als zorgverleners zijn de volgende elementen aanbevolen:

• Infographics over de werking van verapamil (L-type kanaal).
• Flowcharts om te bepalen wat te doen bij vergeten doses of overdosering.
• Tabel met interacties en een checklist voor medicatie (ECG, bloeddruk, hartslag).
• Korte video's met uitleg van een huisarts over bijwerkingen en waarschuwingssignalen.

Gebruik schema’s met NHG-branding en verwijs naar apotheek.nl en Lareb voor online publicaties, terwijl ervoor gezorgd wordt dat alt-teksten en leesbaarheid voldoen aan toegankelijkheidsrichtlijnen.

Registratie & Regulering

Verapamil is in de EU en Nederland geregistreerd onder de naam Verapamil of via merknamen zoals Isoptin SR. Het CBG en de EMA bewaken de veiligheid en bijwerkingssignalen. In sommige landen is het merk Calan uit fase, zoals in de VS, maar generieke verapamil blijft beschikbaar. Voor landen zoals Roemenië is ANMDMR relevant, terwijl in Nederland Lareb en CBG een belangrijke rol spelen bij bijwerkingmeldingen. Receptplichtigheid en verpakkingsinformatie zijn gereguleerd.

• Documenten voor import of medicijnwisseling
• Meldroutes: Lareb, CBG

Houd vakpublicaties en bijsluiter-updates voor huisartsen en apothekers goed bij.

Opslag & Hantering

Het is essentieel om verapamil correct op te slaan om de effectiviteit te waarborgen. Bewaar het bij kamertemperatuur (15-30°C) en bescherm het tegen licht en vocht.

• IV-formuleringen dienen direct na klaarmaken gebruikt te worden.
• Medicatie buiten bereik van kinderen houden.
• Controleer altijd de houdbaarheidsdatum.

Apotheken bieden advies over medicijnresten en veilige retour. In Nederland wordt verpakking en bijsluiter in het Nederlands verstrekt.

Richtlijnen voor Juiste Toepassing

Voordat verapamil wordt voorgeschreven, is het belangrijk om de richtlijnen goed te volgen. Start altijd op basis van een recept van de huisarts, volgens NHG-richtlijnen. Documenteer de medische voorgeschiedenis, medicatie en allergieën, en maak een baseline ECG, bloeddruk en creatinine/liver tests voor risicopatiënten.

• Dosistitratie: langzaam verhogen met controle na elke verandering.
• Neem bij symptomen als syncope of verergering van hartfalen direct contact op met de huisarts of SEH.
• Bij wisseling tussen IR en ER/SR, verdeel opname- en controlemomenten.

Stoppen of wisselen van medicatie alleen onder medische begeleiding wegens risico op rebound hypertensie of angina. Voor meer informatie kan naar apotheek.nl, Thuisarts.nl, NHG en Lareb worden verwezen.