Ciprofloxacine

Basisinformatie Ciprofloxacine

Kritische Waarschuwingen & Beperkingen

Risicogroepen (ouderen, zwangerschap)

Ciprofloxacine kan ernstige bijwerkingen geven, zoals peesontsteking of peesscheur, vooral de Achillespees. Daarnaast kunnen er centrale zenuwstelsel-effecten optreden, zoals convulsies en verwarring. Ook is er een verhoogd risico voor mensen met myasthenia gravis. Bij de oudere bevolking en bij patiënten met verminderde nierfunctie is het essentieel om de dosis aan te passen en extra monitoring in te voeren. Tijdens de zwangerschap en borstvoeding mag ciprofloxacine alleen worden gebruikt als het voordeel duidelijk opweegt tegen de risico's. Overleg altijd met de huisarts of gynaecoloog voordat gebruik wordt gestart. Let op de volgende informatie: - ATC-code: J01MA02 - Verkrijgbaar in verschillende formuleringen: tabletten (100–750 mg), IV-oplossingen, oog- en oordruppels. Bij het voorschrijven is het raadzaam om een checklist voor risicofactoren te gebruiken en een tabel met contra-indicaties te raadplegen. Bij ernstige musculoskeletale pijn moet de behandeling onmiddellijk worden stopgezet en moet Lareb op de hoogte worden gesteld van verdachte bijwerkingen. Volg de NHG-richtlijnen en de bijwerkingeninformatie van het CBG/EMA.

Interactie Met Activiteiten (autorijden, alcohol)

Ciprofloxacine kan soms duizeligheid en verwardheid veroorzaken, wat gevaarlijk is tijdens activiteiten die alertheid vereisen, zoals autorijden of het bedienen van machines. Alcohol kan bijwerkingen zoals duizeligheid, maagklachten of verhoogde centrale zenuwstelsel-effecten verergeren; daarom wordt matiging of vermijden aangeraden. Bij het combineren met bepaalde geneesmiddelen, bijvoorbeeld tizanidine, is er een risico op ernstige hypotensie en sedatie die absoluut vermeden moet worden.

• Vermijd autorijden en het bedienen van machines als u last heeft van duizeligheid of verwarring.
• Beperk alcoholconsumptie om bijwerkingen te verminderen.
• Neem contact op met uw huisarts of apotheker bij twijfel over uw activiteiten na inname.

Q&A — “Mag ik autorijden na inname?”

Kort antwoord: niet aanbevelingswaardig als u last heeft van duizeligheid, verwardheid of zichtstoornissen. Neem bij twijfel contact op met uw huisarts of apotheker. Meld aan uw arts of u een beroep uitoefent dat alertheid vereist.

Basisinformatie Over Gebruik

INN, Merknamen

De Internationale Niet-Eigendomsnaam (INN) voor ciprofloxacine is Ciprofloxacin in het Engels. Wereldwijd wordt het onder verschillende merknamen verkocht, zoals Cipro, Ciprobay, Ciproxin, en Ciproxan, met oog- en oordruppels zoals Ciloxan en Cetraxal. In Nederland zijn er vaak generieke preparaten beschikbaar via de apotheek.

Juridische Classificatie (CBG-status)

Ciprofloxacine is receptplichtig in alle grote markten, waaronder Nederland, waar het geneesmiddel alleen via apotheken wordt verstrekt. Huisartsen schrijven recepten volgens de NHG-richtlijnen. Het CBG en de EMA houden toezicht op registratie en veiligheid, terwijl Lareb meldingen van bijwerkingen ontvangt. De zorg via de basisverzekering (Zvw) kan vergoedingen voor voorgeschreven geneesmiddelen dekken; het is belangrijk de farmaceutische vergoeding in het eigen polisreglement te controleren. Verwijs naar de regelgeving, vergoedingspunten en apotheekverplichtingen om inzicht te krijgen in de juridische status van ciprofloxacine.

Doseringsgids

Standaardregimes (volgens NHG-richtlijnen)

De standaarddoseringen van ciprofloxacine volgens de NHG-richtlijnen zijn als volgt: - Voor een ongecompliceerde urineweginfectie: 250–500 mg, twee keer per dag gedurende 3–7 dagen. - Voor gecompliceerde UWI/pyelonefritis: 500–750 mg, twee keer per dag gedurende 7–14 dagen. - Voor lagere luchtweginfecties: 500–750 mg, twee keer per dag gedurende 7–14 dagen. - Prostatitis: 500–750 mg, twee keer per dag gedurende 2–4 weken. - Voor anthrax post-expositie: 500 mg, twee keer per dag gedurende 60 dagen. Het NHG adviseert een terughoudend gebruik en streeft naar een adequaat antibioticabeleid.

Aanpassingen Bij Comorbiditeiten

Bij patiënten met een creatinine-clearance van minder dan 30 mL/min is een doseringsaanpassing vereist: 250–500 mg elke 18–24 uur. Voor ouderen kan een lagere dosis of een langere interval nodig zijn. Vooral bij leverfunctiestoornissen is monitoring aanbevolen, meestal zonder dosisaanpassing. Kinderen krijgen ciprofloxacine alleen bij specifieke ernstige infecties, geschat op basis van gewicht, onder specialistische controle. Houd rekening met interacties, bijvoorbeeld met omeprazol of calciumrijke voeding die de opname kan verminderen.

Q&A — “Wat te doen bij een vergeten dosis?”

Neem zo snel mogelijk de gemiste dosis in, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis; neem geen dubbele dosis. Bij ernstige infectie of twijfel, bel de huisarts of apotheek. In geval van een overdosis is het belangrijk om onmiddellijk naar de spoedeisende hulp te gaan; symptomen kunnen convulsies of ernstige buikklachten zijn.

Interactietabel

Voeding en dranken

Wie ciprofloxacine gebruikt, moet zich bewust zijn van de invloed van bepaalde voedingsmiddelen en dranken op de opname. Ciprofloxacine bindt namelijk met multivalentie ionen zoals calcium, magnesium, en ijzer, die vooral voorkomen in zuivelproducten en sommige voedingssupplementen. Hierdoor kan de opname van het medicijn aanzienlijk verminderen.

Om deze vermindering te voorkomen, is het advies om gelijktijdig innemen van melk, ijzer, zink, of calcium supplementen binnen ±2 uur van ciprofloxacine te vermijden. Alcohol kan bovendien de bijwerkingen van ciprofloxacine verergeren.

Korte checklist voor inname: neem ciprofloxacine 1-2 uur voor of na voedsel rijk aan calcium of ijzer.

Veelvoorkomende geneesmiddelinteracties

Ciprofloxacine kan met verschillende geneesmiddelen interageren, wat van belang is voor de veiligheid. Enkele significante interacties zijn onder andere:

• Tizanidine: Contra-indicatie bij ernstige hypotensie.
• Theofylline: Kan leiden tot verhoogde theofylline-spiegels.
• QT-verlengende middelen: Verhoogd risico op hartritmestoornissen.
• Antidiabetica: Kan de glucosespiegels beïnvloeden.
• Warfarine: Verhoogt het INR-niveau.

Protonpompremmers en antacida kunnen ook de opname van ciprofloxacine verminderen. De combinatie met paracetamol wordt over het algemeen als veilig beschouwd. Evaluatie van interactiestatus is essentieel:

Gebruikerservaringen & trends

Casussen op Thuisarts.nl

Analyse van casussen op Thuisarts.nl toont aan dat ciprofloxacine vaak wordt voorgeschreven als tweede lijnsbehandeling bij gecompliceerde urineweginfecties (UWI). Patiënten geven in hun ervaringen vaak aan last te hebben van:

• Misselijkheid
• Diarree
• Vermoeidheid
• In zeldzame gevallen ernstige peesklachten

Het is belangrijk om bij ernstige bijwerkingen of aanhoudende klachten direct contact op te nemen met de huisarts of apotheek.

Feedback van de Consumentenbond

De Consumentenbond heeft aandacht besteed aan de beschikbaarheid van ciprofloxacine en prijsverschillen tussen merken zoals Ciprobay en generieke varianten zoals Aurobindo en Sandoz. Patiënten vragen regelmatig naar alternatieven en vergoedingen via de basisverzekering. Een vergelijkingstabel biedt inzicht in prijzen en leverbaarheid:

Checklist voor gesprek met de apotheek: vraag naar prijzen, alternatieven, en vergoedingen.

Toegang & aankoopmogelijkheden

Apotheek.nl en lokale apotheken

Ciprofloxacine is in Nederland alleen op recept beschikbaar. Apotheek.nl en lokale apotheken zorgen voor bijsluiter en informatie over substituties. Het is belangrijk om te weten dat kruidvat geen receptplichtige antibiotica verkoopt, en online verkoop zonder recept is illegaal en leidt tot veiligheidsrisico's.

Checklist ‘Vragen aan apotheek’ kan helpen bij het verkrijgen van de juiste informatie:

• Vraag naar de beschikbaarheid van ciprofloxacine.
• Informeer over eventuele generieke versies.

OTC- versus receptplichtige regels

Internationale richtlijnen geven aan dat ciprofloxacine strikte receptplicht heeft. In Nederland is ciprofloxacine geregistreerd als Rx-only volgens GVS en CBG. Het is essentieel om alleen medicatie te betrekken via geregistreerde apotheken om risico's op verkeerde dosering of vervalste producten te vermijden.

Rx-status:

Receptplichtig

Gevolgen onjuist gebruik:

Risico op vervalste producten, verkeerde dosering.

Juridische risico's:

Vervolg voor illegale aankopen, zoals boetes of vervolging.

Werkingsmechanisme & farmacologie

Eenvoudige uitleg

Ciprofloxacine is een fluoroquinolon (ATC J01MA02) die bacteriële DNA-gyrase en topoisomerase IV remt. Dit voorkomt bacteriële DNA-replicatie, waardoor het effectief is tegen verschillende Gram-negatieve bacteriën, waaronder Pseudomonas spp. en E. coli-infecties. Het wordt snel oraal opgenomen, maar interactie met metaalionen kan de absorptie negatief beïnvloeden.

Klinische termen

Bij het gebruik van ciprofloxacine is begrip van bepaalde klinische termen belangrijk:

Bacteriostatisch vs bactericide:

Bacteriostatisch remt de groei van bacteriën, bactericide doodt ze.

PK/PD-concepten (Cmax/MIC, AUC):

Deze termen verwijzen naar het verband tussen medicijndosering en effectiviteit.

Resistentieontwikkeling:

Het belang van antibiotic stewardship om resistentie tegen te gaan.

Indicaties & off‑label gebruik

Ciprofloxacine is een breed-spectrum antibioticum bekent om zijn effectiviteit bij verschillende infecties. De hoofdindicaties omvatten:

• Urineweginfecties (incl. nierbekkenontsteking)
• Gecompliceerde UWI
• Sommige lagere luchtweginfecties
• Prostatitis
• Gastro-intestinale infecties
• Post-exposure anthrax

Off-label toepassingen komen voor, maar moeten altijd terughoudend en evidence-based zijn, in overleg met een specialist of huisarts. Hieronder een tabel van indicaties met aanbevolen doseringen:

Belangrijkste klinische bevindingen

Uit onderzoek blijkt dat ciprofloxacine een goede effectiviteit vertoont tegen veel Gram-negatieve bacteriën. Er is echter een toenemende resistentieproblematiek. Voor sommige respiratoire pathogenen zijn alternatieven zoals levofloxacine en moxifloxacine vaak geschikter. Bijwerkingen met klinische relevantie zijn onder andere:

• Tendonopathie
• CNS-stoornissen
• Leverenzymstijging
• Fotosensitiviteit

Bij alarmerende symptomen is het raadzaam om te stoppen met de medicatie en dit te melden bij Lareb.

Matrix van alternatieven

Bij het overwegen van een alternatief voor ciprofloxacine, is het nuttig om andere antibiotica te vergelijken, waaronder:

• Amoxicilline: Vaak niet ideaal voor niet-gecompliceerde UWI
• Levofloxacine/moxifloxacine: Geschikt voor respiratoire infecties
• Norfloxacine/ofloxacine: Oudere verwanten met beperktere effectiviteit

Overweeg de volgende factoren bij je therapiekeuze:

Veelgestelde vragen (FAQ)

Sommige vragen die vaak opkomen bij het gebruik van ciprofloxacine zijn:

• Hoe snel werkt ciprofloxacine? Vaak binnen 24–48 uur verbetering bij gevoelige organismen.
• Is ciprofloxacine penicilline? Nee, het behoort tot een andere klasse van antibiotica.
• Mag je het malen? Ja, maar in uitzonderlijke gevallen en overleg eerst met de apotheek.
• Hoe lang blijft het in je lichaam? De halfwaardetijd ligt tussen de 4–5 uur, maar effectmetingen bepalen de kuurduur.

Aanbevolen visuele content

Visuele hulpmiddelen kunnen helpen bij het begrijpen van ciprofloxacine. Aanbevolen visuals zijn:

• Inname-tijdlijn infographic: Toonaangevend voor juiste inname tijden met maaltijden en antacida.
• Interactie tabel: Informatie over interacties met voedingsmiddelen en medicijnen.
• Checklist bijwerkingen: Wanneer moet je de huisarts bellen?
• PK-curve en doseringsschema: Voor duidelijkheid over afgifte en doeltreffendheid.

Registratie & regulering (CBG/EMA)

Ciprofloxacine is goedgekeurd door EMA en nationaal via CBG-registers. Het is een Rx-only medicijn en onderhevig aan strengere waarschuwingen door Europese autoriteiten. Belangrijk is het registreren van batchinformatie en bijwerkingen via Lareb en EMA. Hier is een checklist voor artsen en apothekers:

• Registratie-check
• Dossierinformatie
• Meldingsprotocol

Opslag & hantering

Voldoende opslag en hantering van ciprofloxacine is cruciaal. Bewaartabletten onder de 30°C en droog. IV-oplossingen hebben koeling en lichtbescherming nodig. Oog- en oordruppels moeten tussen de 2–25°C bewaard worden en na opening binnen 14–28 dagen weggegooid. Vergeet niet:

• Bewaar buiten bereik van kinderen
• Veilige vernietiging van ongebruikte medicijnen

Richtlijnen voor juiste toepassing

Bij het voorschrijven van ciprofloxacine is het belangrijk om de NHG-richtlijnen te volgen. Belangrijke praktische punten zijn:

• Kies selectief op basis van kweek/gezondheidsrisico
• Raadpleeg lokale resistentiekaart
• Doseer volgens nierfunctie
• Geef schriftelijke bijsluiter met waarschuwingen

Controleer ook de verzekeringsaspecten voor vergoeding via het basispakket of aanvullende polis.