Cyclogyl

Basic Cyclogyl Information

• INN (International Nonproprietary Name): Cyclopentolate
• Brand names available in Netherlands: Cyclogyl®
• ATC Code: S01FA04
• Forms & dosages: 0.5% en 1% oogdruppels
• Manufacturers in Netherlands: Alcon, SIFI
• Registration status in Netherlands: Receptplichtig
• OTC / Rx classification: Rx

Kritische Waarschuwingen & Beperkingen

Bij het gebruik van cyclogyl (INN: cyclopentolate) is voorzichtigheid geboden voor bepaalde risicogroepen, waaronder ouderen, zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven. Er zijn absolute contra-indicaties zoals het bestaan van angle-closure glaucoom en een bekende overgevoeligheid voor cyclopentolate of de hulpstoffen. Tevens lopen kinderen, en met name zuigelingen of kinderen met Down-syndroom of neurologische afwijkingen, een verhoogd risico op centrale bijwerkingen zoals verwarring, agitatie en ataxie.

Ouderen met prostaathypertrofie of met een bekende verhoogde intraoculaire druk dienen nauwlettend in de gaten gehouden te worden.

Waar cyclogyl van toepassing is? Artsen, optometristen, oogartsen en apotheken spelen allemaal een rol. Zorg ervoor dat de NHG-richtlijnen voor verwijzing worden gevolgd; als er twijfels zijn, is overleg met een oogarts aan te raden.

Bij gebruik is de preferentie: gebruik 0,5% bij jonge kinderen en 1% is gebruikelijk bij volwassenen voor cycloplegie en refractie. Belangrijk is om patiënten vooraf te informeren over de mogelijke effecten zoals fotosensitiviteit en wazig zicht, en zorg voor vervoer indien nodig.

Interactie Met Activiteiten (Autorijden, Alcohol)

Cyclogyl kan leiden tot mydriase en verlies van accommodatie, wat resulteert in tijdelijk wazig zicht en een verhoogde gevoeligheid voor licht. Deze effecten kunnen het autorijden beïnvloeden. Alcohol verhoogt de centrale bijwerkingen niet significant, maar de combinatie met andere anticholinergica of sedativa kan de symptomen van sedatie of agitatie verergeren.

Praktisch advies: Geen autorijden, bedienen van machines of ondertekenen van belangrijke documenten is toegestaan totdat het zicht en de accommodatie volledig hersteld zijn. Dit duurt meestal enkele uren, maar kan langer zijn bij de 1% oplossing vergeleken met de 0,5% variant. Voor kinderen is het van groot belang dat een volwassene aanwezig is om hen naar huis te begeleiden. Zowel apotheken als huisartsen (volgens NHG) moeten deze informatie standaard meegeven aan hun patiënten.

Een checklist voor patiënten kan bestaan uit: een vervoersplan, het dragen van een zonnebril en het controleren van contactlenzen.

Q&A — "Mag Ik Autorijden Na Inname?"

Het antwoord is helder: nee, totdat het zicht en de accommodatie volledig teruggekeerd zijn. Bij gebruik van 1% cyclopentolate kan dit enkele uren duren, terwijl dit bij 0,5% doorgaans korter is. Bij twijfel is het raadzaam om de voorschrijver of apotheker te raadplegen. Voor kinderen moet er altijd gezorgd worden voor begeleiding naar huis.

Basisinformatie Over Gebruik

INN, Merknamen

De INN van cyclogyl is cyclopentolate, wat ook in andere talen hetzelfde is. De handelsnaam Cyclogyl® is de meest gebruikelijke in Nederland, met alternatieven in de vorm van Minims (bewaarvri van conserveermiddelen) die in sommige landen beschikbaar zijn. Het is cruciaal om de concentratie (0,5% of 1%), batchinformatie en houdbaarheid na opening altijd te vermelden op de apotheeksticker.

Tabel met samengevatte gegevens:

Juridische Classificatie (CBG-status)

Cyclopentolate is in Nederland receptplichtig volgens EU-regels en CBG-registratiepraktijk. Apotheken verstrekken deze na voorschrift, terwijl unit-dose Minims soms via de ziekenhuisvoorraad bij pediatrie kunnen worden gebruikt.

Wat betreft verzekering: onder de Zorgverzekeringswet kan het diagnostisch gebruik vaak vergoed worden via de basisverzekering of aanvullende polis. Het is verstandig om altijd de polisvoorwaarden te controleren. Bovendien vermelden Apotheek.nl en G-standaard de aflevercondities.

Hier is een korte checklist voor patiënten:

• Voorbereiding recept
• Vergoeding checken
• Apotheeklokalisatie

Doseringsgids

Bij medicatie zoals cyclogyl is het essentieel om de juiste dosis te hanteren. Voor refractie- en routine-oogonderzoek geldt bij volwassenen doorgaans een standaarddosis van 1 druppel 0,5% tot 1% cyclopentolate. Deze dosis kan, indien nodig, na 5 tot 15 minuten herhaald worden. Voor kinderen wordt een concentratie van 0,5% aanbevolen en bij zuigelingen is dit alleen onder medisch toezicht. Voor myopie-cycloplegie wordt vaak 1% cyclopentolate gebruikt.

Belangrijk is om lokale NHG-richtlijnen te volgen, vooral bij verwijzing door huisartsen. Documenteer altijd de dosis en het tijdstip op de verwijzing voor de optometrist of oogarts.

• Dosisstappen:
• Volwassenen: 1 druppel 0,5%–1%
• Kinderen: 0,5% (tot 1 jaar)
• Herhaal na 5–15 minuten (indien nodig)

Checklist voor voorbereiding:

• Allergieën controleren
• Huidige medicatie inspecteren
• Vervoer regelen na toediening (aangezien zicht mogelijk vermindert)

Aanpassingen bij comorbiditeiten

Bij kinderen is het gebruik van de 0,5% concentratie de voorkeur, vooral bij neurologische aandoeningen zoals het Down-syndroom, gezien het verhoogde risico op CNS-toxiciteit.

Bij oudere patiënten is er geen standaard dosisaanpassing nodig, maar is het wel belangrijk om de intraoculaire druk (IOP) en eventuele prostaatklachten te monitoren. Bij hart- of urinaire aandoeningen is overleg met een huisarts of oogarts aan te raden.

Voor patiënten met nier- of leverinsufficiëntie zijn er geen specifieke data, maar voorzichtigheid is geboden en bijwerkingen dienen gerapporteerd te worden aan Lareb.

Q&A — “Wat te doen bij een vergeten dosis?”

Bij cycloplegische toepassing is een 'gemiste dosis' meestal klinisch irrelevant, omdat de behandeling vaak uit een enkele dosis bestaat. Indien er meerdere doses zijn voorgeschreven, is het belangrijk om niet dubbel te doseren. Volg de volgende geplande dosis zoals voorgeschreven en neem contact op met de voorschrijver bij twijfel.

Interactietabel

Voeding en dranken

De directe voedingsinteracties met cyclopentolate zijn niet significant. Echter, het gebruik van stimulanten of alcohol kan de gecombineerde centrale effecten verergeren. Bij lokale toediening is de systemische absorptie laag, maar wees voorzichtig bij gelijktijdig gebruik van orale anticholinergica of middelen met antimuscariene eigenschappen.

Veelvoorkomende geneesmiddelinteracties

Bij combinatie van cyclogyl met andere anticholinergica (oral of parenteral), MAO-remmers, of sterke sedativa is er een verhoogde kans op bijwerkingen zoals delirium, tachycardie en droogte. Bij gelijktijdig gebruik van sympathicomimetica zoals phenylephrine kan er extra mydriase optreden. Sommige combinaties zijn echter therapeutisch, zoals Cyclomydril®.

• Belangrijke interacties:
• Anticholinergica: verhoogd risico
• MAO-remmers: pas op met droging
• Sedativa: verhoogde kans op delirium

Gebruikerservaringen & Trends

Casussen op Thuisarts.nl

Patiënten melden vaak bijwerkingen zoals tijdelijke wazigheid, een branderig gevoel en lichtgevoeligheid na het gebruik van cyclogyl. Vragen op Thuisarts.nl en huisartsenfora betreffen vooral rijvaardigheid en kinderbijwerkingen, wat de impact van mydriase in het dagelijks leven weerspiegelt.

Een voorbeeldcasus betreft een kind met een uiterst zeldzame, letale CNS-reactie, wat meestal tot milde verwarring leidt bij zuigelingen; hier wordt 0,5% aanbevolen.

• Meest gemelde klachten:
• Wazig zicht
• Brandend gevoel
• Lichtgevoeligheid

Feedback van de Consumentenbond

De Consumentenbond signaleert de noodzaak van duidelijke bijsluiters en waarschuwt voor het thuisgebruik zonder instructies. Patiënten waarderen het gebruik van unit-dose minims voor hygiëne en het verminderen van blootstelling aan conserveermiddelen.

• Checklist voor apotheekcommunicatie:
• Geef informatie over transport
• Adviseer het dragen van een zonnebril na gebruik
• Voorzie patiënten van een informatieblad

Toegang & Aankoopmogelijkheden

In Nederland zijn cyclogyl oogdruppels, die cyclopentolate bevatten, alleen op recept verkrijgbaar. Bij de huisarts kunnen patiënten een verwijzing krijgen naar de oogarts of optometrist voor een indicatie. Apotheek.nl biedt waardevolle informatie over de aflevering van de oogdruppels en mogelijke bijwerkingen. Een apotheek verstrekt deze middelen na een geldig voorschrift en geeft advies over de opslag bij 15–25°C en het gebruik ervan.

Voor kindergebruik zijn er ook unit-dose Minims beschikbaar, die in ziekenhuizen en soms via de apotheek kunnen worden verkregen. De stappenlijst voor het verkrijgen van cyclogyl oogdruppels loopt als volgt: recept → apotheek → verstrekking → advies. Daarnaast is er een checklist voor vergoeding, waarbij kan worden aangegeven of het om basis- of aanvullende verzekeringen gaat.

OTC- versus receptplichtige regels

Cyclopentolate is in de EU en Nederland receptplichtig (Rx). De kans op OTC-verkoop is zeer klein en medisch niet aanbevolen. Patiënten moeten worden gewaarschuwd voor online aankopen zonder recept, omdat deze vaak vervalste producten bevatten of de verkeerde concentratie hebben.

Hieronder is een tabel die de risico’s van receptplichtige versus OTC-producten samenvat:

Het is cruciaal voor de apotheek om de herkomst, batchnummers en bijsluiters te controleren om de kwaliteit te waarborgen.

Werkingsmechanisme & Farmacologie

Eenvoudige uitleg

Cyclopentolate is een antimuscarinisch middel dat de musculus sphincter pupillae en ciliaire spieren blokkeert. Dit resulteert in mydriasis (vergrote pupil) en cycloplegie (verlamming van de accommodatiespieren). De ATC-code S01FA04 bevestigt de werking als anticholinergisch mydriaticum. Voor duidelijkheid.

Een definitielijst met termen zoals mydriasis, cycloplegie en antimuscarinisch wordt hieronder gegeven:

• Mydriasis: Verwijde pupil.
• Cycloplegie: Verlamming van de accommodatiespier.
• Antimuscarinisch: Werking die de effecten van acetylcholine blokkeert.

Klinische termen

De farmacokinetiek van cyclopentolate laat zien dat, bij lokale toediening, er beperkte systemische absorptie is. Echter, bij gevoelige groepen kunnen er centrale effecten optreden. De starttijd en duur van de werking variëren afhankelijk van de concentratie van het middel. Bij kinderen is 0,5% korter werkend dan 1%. Voor gedetailleerde informatie worden regimens en data opnieuw bekeken.

De tabel hieronder geeft een overzicht van de start- en duur van de werking per concentratie:

Indicaties & Off-Label Gebruik

Cyclogyl oogdruppels worden primair gebruikt voor cycloplegische refractie, vooral bij kinderen, fundusonderzoek en diagnose van uveitis. Off-label gebruik kan soms nodig zijn voor anterior uveitis, maar dit vereist overleg met een oogarts, aangezien langdurig gebruik beperkt is vanwege bijwerkingen.

De indicaties zijn als volgt:

• Cycloplegische refractie
• Fundusonderzoek
• Diagnose van uveitis
• Retinopathie screening
• Off-label voor anterior uveitis

Belangrijkste Klinische Bevindingen

Uit recente studies blijkt dat cyclopentolate effectief is voor cycloplegie bij refractie; het biedt een sterkere cycloplegie in vergelijking met tropicamide. Bij kinderen is de 0,5% oplossing vaak voldoende en ook veiliger. Ernstige systemische bijwerkingen komen zelden voor, maar zijn documenteerd.

Het is belangrijk om ernstige bijwerkingen te rapporteren aan Lareb in Nederland en deze te documenteren in het medisch dossier.

Matrix van Alternatieven

Er zijn verschillende alternatieven voor cyclogyl oogdruppels, zoals tropicamide, dat korter werkend is, atropine, dat langdurige werking biedt maar meer bijwerkingen kan veroorzaken, en phenylephrine, dat alleen mydriasis veroorzaakt zonder cycloplegie. Er bestaan ook combinaties zoals Cyclomydril® (cyclopentolate + phenylephrine) voor specifieke doeleinden.

De matrix hieronder biedt een overzicht:

Veelgestelde Vragen

• Wat zijn de bijwerkingen van cyclogyl? Raadpleeg apotheek.nl voor gedetailleerde informatie.
• Is het veilig om te rijden na het gebruik? Vermijd bellen na toediening vanwege mogelijke tijdelijke visusproblemen.
• Hoe zit het met kinderdosering? Dit moet altijd worden bepaald door een arts.
• Hoe moet ik de druppels bewaren? Bewaren bij 15–25°C, beschermd tegen licht, niet invriezen.
• Wat als ik contactlenzen draag? Verwijder lenzen voor de toepassing en wacht minstens 15 minuten voor het opnieuw inbrengen.

Aanbevolen Visuele Content

Het is nuttig om verschillende soorten visuals te gebruiken om patiënten te informeren. Dit kunnen infographics zijn over de juiste druppeltechniek, pictogrammen voor rijverbod na toediening, en tabelopties voor onset/duration per concentratie.

Checklistvoorpre-screening en een pakketlabel met lokale merknamen kunnen ook van waarde zijn.

Registratie & Regulering (CBG/EMA)

Cyclopentolate is geregistreerd als receptplichtig in de EU, met toezicht van EMA en nationale instanties zoals CBG in Nederland. Voor updates is het raadzaam om apotheek.nl en de websites van CBG en EMA te raadplegen.

Opslag & Hantering

Bewaar cyclogyl oogdruppels tussen 15–25°C, beschermd tegen licht en niet invriezen. Voor unit-dose minims, gebruik direct na openen en gooi de rest weg. Controleer regelmatig de houdbaarheidsdatum en het batchnummer op de verpakking.

Richtlijnen voor Juiste Toepassing

De juiste toepassing van cyclogyl is van groot belang. Dit omvat de volgende stappen:

• Was de handen grondig
• Leun achterover
• Breng 1 druppel in de conchae aan
• Hou het oog 30–60 seconden dicht
• Druk eventueel op het nasolacrimaalkanaal om systemische absorptie te verminderen bij kinderen
• Documenteer de tijd en dosis, plan vervoer en follow-up