Danazol

Kritische Waarschuwingen & Beperkingen

Risicogroepen (ouderen, zwangerschap)

Bij het gebruik van danazol zijn er belangrijke risico's. Dit medicijn is strikt contra-geïndiceerd voor zwangere en lacterende vrouwen vanwege de kans op virilisatie en teratogeniciteit. Zwangere vrouwen of vrouwen met een kinderwens moeten dit middel absoluut vermijden. Bovendien lopen oudere patiënten en mensen met ernstige lever-, nier- of hartziekten een verhoogd risico op accumulatie en ernstige bijwerkingen, zoals leverfunctiestoornissen en trombo-embolische gebeurtenissen.

Het is essentieel om tijdens een consult met de huisarts altijd een voorgeschiedenis te bespreken van:

• migraine
• epilepsie
• hypertensie
• diabetes
• ernstige trombose

Het volgen van NHG-richtlijnen is van groot belang bij de selectie van patiënten en overleg met een gynaecoloog of internist is aan te raden, vooral bij complexe comorbiditeit. Gebruik meldingen van Lareb voor informatie over zeldzame maar ernstige reacties en rapporteer elk verdacht voorval.

Interactie met Activiteiten (autorijden, alcohol)

Androgene bijwerkingen zoals duizeligheid, vermoeidheid en visusstoornissen kunnen de rijvaardigheid beïnvloeden. Het is ook belangrijk om te weten dat alcohol de leverbelasting kan verhogen. Daarom is het verstandig patiënten aan te raden om geen voertuigen of machines te bedienen als ze klachten ervaren.

Q&A — “Mag ik autorijden na inname?”

Het antwoord is: Autorijden is alleen veilig als u geen duizeligheid, verstoord bewustzijn, visusproblemen of extreme vermoeidheid ervaart. Bij twijfel is het raadzaam om contact op te nemen met uw huisarts; documenteer in het dossier indien er beperkingen zijn.

Het opstellen van een checklist voor risicogroepen en een lijst van contra-indicaties kan artsen helpen in de dagelijkse praktijk.

Toegang & aankoopmogelijkheden

In Nederland is danazol uitsluitend op recept verkrijgbaar. Patiënten die deze medicatie nodig hebben, kunnen het beste bij hun huisarts informeren naar de mogelijkheden. Vaak is het ook handig om via apotheek.nl te checken of de apotheek het middel op voorraad heeft.

Een apotheker zal altijd een apotheekbeoordeling doen, waarbij interacties en contra-indicaties besproken worden. Het is belangrijk om te weten dat drogisterijen zoals Kruidvat geen receptplichtige medicijnen zoals danazol verkopen. Het is dus altijd nodig om een verwijzing naar de huisarts te krijgen.

OTC- versus receptplichtige regels

Danazol valt onder de Zorgverzekeringswet, wat betekent dat het vrijwel altijd receptplichtig is. De vergoedingsvoorwaarden voor dit middel verschillen per indicatie en zorgverzekeraar. In veel gevallen zal de basisverzekering bij een medische indicatie een gedeeltelijke dekking bieden, terwijl een aanvullende verzekering voor receptplichtige geneesmiddelen meestal niet relevant is.

Voor patiënten is het aan te raden om de declaratie via de apotheek te regelen en hierbij de benodigde verzekeringsinformatie te verzamelen.

Een eenvoudige flowchart voor toegang tot danazol kan er als volgt uitzien: Huisarts → Recept → Apotheker. Daarnaast kan een checklist helpt bij vergoedingsstappen.

Werkingsmechanisme & farmacologie

Danazol is een synthetisch hormoon dat lijkt op androgene stoffen. Het medicijn heeft antigonadotrope effecten: het remt de pulsatie van gonadotropine-afgifte, wat leidt tot een vermindering van de oestrogeenproductie. Dit veroorzaakt atrofie van het endometrium en cystische borstweefsels. In de behandeling van hereditair angio-oedeem reguleert het complement-enzymen en vermindert het de frequentie van aanvallen.

Klinische termen

De ATC-code van danazol is G03XA01. Wat betreft de farmacokinetiek, is oraal gebruik de enige toegestane toedieningsweg. Het metabolisme vindt voornamelijk in de lever plaats, en er zijn verschillende werkzame metabolieten. Het is belangrijk om te vermelden dat er geen topische of injecteerbare vormen beschikbaar zijn. Bij patiënten die danazol gebruiken, is het nodig om leverfuncties en lipidenniveaus regelmatig te monitoren en voorzichtig te zijn met mogelijke androgene effecten als virilisatie.

Indicaties & off-label gebruik

De voornaamste geregistreerde indicaties voor danazol zijn endometriose, fibrocystische borstziekte en profylaxe van hereditair angio-oedeem. Off-label gebruik kan optreden bij andere hormoongevoelige aandoeningen, maar dit vereist altijd overleg met een specialist. Voor de behandeling van endometriose is de aanbevolen behandelduur doorgaans tussen de 3 en 6 maanden. Hierbij moeten de bijwerkingen zorgvuldig tegen de symptomatische verbetering en alternatieven, zoals GnRH-agonisten en progestativa, worden afgewogen.

Behandelindicaties

• Endometriose: Behandelduur 3-6 maanden; weeg bijwerkingen af.
• Fibrocystische borstziekte: Behandelduur 3-6 maanden; aandacht voor symptomatische klachten.
• Hereditair angio-oedeem: Onderhoudsdosis gepersonaliseerd; frequentie evalueren.

Belangrijkste klinische bevindingen

Samenvattend toont bewijs aan dat danazol effectief is in het verminderen van pijn en cystenschudding bij endometriose. Ook vermindert het volume en pijn bij fibrocystische borstziekte en is het effectief in het beperken van de frequentie van aanvallen bij hereditair angio-oedeem. Aan de andere kant kunnen er negatieve uitkomsten optreden, zoals androgene bijwerkingen, levertoxiciteit en een mogelijke toename van lipiden en trombo-risico’s. Vergelijk studies met GnRH-agonisten en progestativa voor een beter overzicht van de risico-batenanalyse.

Monitoring

Bij de monitoring van patiënten die danazol gebruiken, zijn de volgende endpoints belangrijk:

• Pijnscores
• Menstruatiepatronen
• Leverwaarden
• Lipidenprofiel

Matrix van alternatieven

Bij therapiekeuze is het essentieel om alternatieven voor danazol te overwegen, zoals gestrinone, medroxyprogesteron, GnRH-agonisten (zoals leuproreline) en tamoxifen voor borstklachten. Elke optie heeft zijn eigen voordelen en nadelen, bijwerkingen en is geschikter voor specifieke patiëntprofielen.

Bij patiënten met comorbiditeit of de wens tot zwangerschapsbehoud verdient het aanbeveling om alternatieven of een vruchtbaarheidsplan vooraf in overweging te nemen. Het is voordelig om de volgende besliscriteria in acht te nemen:

• Specificiteit van indicatie
• Ervaring met behandelaars
• Bijwerkingenprofiel

Veelgestelde vragen (micro‑FAQ)

Bij het gebruik van danazol kunnen er verschillende vragen opkomen. Hier zijn enkele kernvragen kort beantwoord:

Werkt danazol direct?

De werking van danazol kan normaal gesproken enkele weken tot maanden duren, afhankelijk van de aandoening.

Is behandeling veilig bij kinderwens?

Danazol mag absoluut niet gebruikt worden bij zwangerschap. Het is belangrijk om de behandeling tijdig te stoppen vóór conceptie.

Hoe vaak controle?

Controle moet bij voorkeur plaatsvinden op:

• Baseline
• 1-3 maanden na start van de behandeling
• Daarna om de 3-6 maanden, afhankelijk van bijwerkingen

Waar melden bijwerkingen?

Bijwerkingen dienen te worden gemeld bij de Lareb en via de apotheek of huisarts.

Kan ik stoppen zonder afbouw?

Bij kortdurend gebruik is abrupt stoppen mogelijk. Bij langdurig gebruik is overleg met een arts aan te raden.

Meldingsstappen checklist naar Lareb:

• Noteer de bijwerking
• Meld de bijwerking via Lareb.nl
• Informeer uw huisarts of apotheker

Aangeraden visuele content

Voor het verbeteren van de voorlichting over danazol zijn de volgende visuele middelen aangeraden:

Infographic

Maak een infographic die de start- en stopregels van danazol verduidelijkt.

Flowchart voor contra‑indicaties

Een flowchart helpt professionals bij het identificeren van contra-indicaties.

Grafiek bijwerkingenfrequentie

Een grafiek die de frequentie van bijwerkingen weergeeft (bron: Lareb/SMPC) kan patiënten bewust maken.

Doseringsschema

Een tabel met een duidelijk doseringsschema voor verschillende indicaties is cruciaal.

Monitoringkalender

Een monitoringkalender helpt bij het plannen van controles en evaluaties.

Korte animatie

Een eenvoudige animatie over het werkingsmechanisme van danazol en de risicogroepen kan de kennis verbeteren.

Registratie & regulering (CBG/EMA)

In Nederland wordt danazol gereguleerd door het CBG voor afgiftevoorwaarden en bijsluiter, en op Europees niveau door de EMA.

Registratie en markttoelating

Danazol is geclassificeerd onder ATC G03XA01 en is alleen op recept verkrijgbaar (Rx-only).

Rapportage bijwerkingen

Er zijn vereisten voor het rapporteren van ernstige bijwerkingen via Lareb en CBG.

Checklist voor apothekers:

• Verifieer de registratie
• Controleer op substituties
• Meld eventuele ADR aan Lareb

Tabel met relevante instanties:

Opslag & hantering

Voor de juiste opslag en hantering van danazol zijn enkele richtlijnen belangrijk:

Bewaarcondities

• 15–25°C
• Droog en lichtbeschermd

Transport

Transport dient plaats te vinden binnen de reguliere medicijnketen zonder speciale omstandigheden.

Apotheektaken

Bij ontvangst in de apotheek is het essentieel om te controleren op:

• Batchnummer
• Houdbaarheid
• Correcte verpakking

Bewaaradvies voor patiënten

Geef patiënten een bijsluiter met waarschuwingen, vooral met betrekking tot aanraking door zwangere vrouwen.

Richtlijnen voor juiste toepassing

Huisartsen en apothekers kunnen het beste de volgende stappen volgen bij het voorschrijven van danazol:

Indicaties en controle

1. Controleer indicatie en contra-indicaties (inclusief zwangerschapstest bij vruchtbare vrouwen)
2. Baseline labs (lever en lipiden)
3. Informeer patiënten over mogelijke bijwerkingen (bijv. huid, stem, menstruatie)
4. Een monitoringplan is noodzakelijk in het dossier
5. Bij ernstige bijwerkingen, meld deze aan Lareb/CBG

Vergoedingsstappen

Verwijs de patiënt naar een specialist indien er inadequate respons of ernstige bijwerkingen optreden.

Bijwerkingenbeheer

Behandel acne en hirsutisme symptomatisch. Stop de behandeling bij progressieve virilisatie.

Checklist voor klinische stappen:

• Controleer indicaties
• Voer baseline labs uit
• Stel monitoringsschema op

Leveringstijden per stad