Quetiapin

Basisinformatie Over Quetiapin

• Internationale Niet-Eigendomsnaam (INN): Quetiapine
• Merknaam beschikbaar in Nederland: Seroquel, Quetialan, Quetapel, Quetiaccord, Apo-Quetiapine
• ATC-code: N05AH04
• Vormen & Doseringen: 25–400 mg tabletten, XR 50–400 mg
• Fabrikanten in Nederland: AstraZeneca, Mylan, Sandoz, Apotex, Accord
• Registratiestatus in Nederland: Receptplichtig (Rx)
• OTC / Rx classificatie: Receptplichtig

Kritische Waarschuwingen & Beperkingen

Quetiapin (INN: quetiapine) vereist strikte waakzaamheid bij risicogroepen. Het gebruik bij ouderen, vooral bij patiënten met dementie-gerelateerde psychose, kan leiden tot verhoogde mortaliteitsrisico’s. Daarom moet quetiapin alleen gebruikt worden wanneer het onmisbaar is en met duidelijke documentatie. Het is aanbevolen om bij ouderen te starten met een lage dosis (bijv. 25 mg tweemaal daags) en deze langzaam te titreren. Belangrijke monitoring omvat:

• Bloeddruk (voor orthostatische hypotensie)
• Cognitieve achteruitgang
• Valrisico

Zwangere of borstvoeding gevende patiënten moeten met zorg behandeld worden, gezien de beperkte gegevens. Overleg met een verloskundige of psychiater is essentieel om het risico/voordeel af te wegen. Zorg ervoor dat de CBG/EMA-richtlijnen geraadpleegd worden voor actuele adviezen. Bij leverfunctiestoornissen is een lagere startdosis (bijv. 25 mg/dag) en een langzamere opbouw vereist. Bij ernstige leverinsufficiëntie is een consult bij een specialist raadzaam.

[Gebruik checklist: pre-therapie risicoscan — ECG, gewicht, glucose, lipiden, leverwaarden]

Interactie Met Activiteiten (Autorijden, Alcohol)

Het gebruik van quetiapin kan leiden tot sedatie, duizeligheid en vertraagde reactietijden. Dit heeft invloed op het vermogen om voertuigen te besturen of machines te bedienen. Het is belangrijk patiënten te adviseren om geen voertuigen of gevaarlijke taken uit te voeren totdat hun individuele reacties duidelijk zijn. Alcohol versterkt sedatie, en kan hypotensie en ademhalingsdepressie verergeren. Daarom moeten combinaties van quetiapin en alcohol vermeden worden.

Bij werk/schoolplanning en nachtwerk kan de borging beïnvloed worden; plan medicatie (bijv. avondinname bij sederende effecten) in samenspraak met de huisarts of psychiater.

• Activiteiten om te vermijden:
• Autorijden
• Bedienen van zware machines
• Deelnemen aan potentieel gevaarlijke activiteiten

[Gebruik bulletlijst: activiteiten om te vermijden; checklist voor patiënteducatie]

Q&A — “Mag ik Autorijden Na Inname?”

Het korte antwoord is: niet onmiddellijk. Wacht tot de effecten zoals slaperigheid en concentratieverlies duidelijk verdwenen zijn, en overleg met de behandelaar. Er kunnen wettelijke regels gelden met betrekking tot rijgeschiktheid; documenteer het advies in het medisch dossier en informeer de verzekering indien nodig.

LSI/NLP keywords: rijgeschiktheid, autorijden advies

Basisinformatie Over Gebruik

INN, Merknamen

De internationale niet-eigendomsnaam (INN) is Quetiapine. Bekende merknamen omvatten Seroquel, Seroquel XR, Quetialan, Quetapel, Quetiaccord, Quetex en Apo-Quetiapine. De ATC-code voor quetiapine is N05AH04, wat het categoriseert als een atypisch antipsychoticum.

Volgens de standaardmerkentabel zijn de doseringen variabel van 25 tot 400 mg, en XR van 50 tot 400 mg. Dit biedt een scala aan mogelijkheden voor de behandeling van verschillende aandoeningen binnen de psychiatrische gezondheidszorg.

[Gebruik tabel: merknaam | land | verpakking (aanbevolen)]

Juridische Classificatie (CBG-status)

In Nederland is quetiapine receptplichtig (Rx). Registratie en toezicht verlopen via het CBG/EMA. Bij wijzigingen in indicaties of bijsluiter is het belangrijk om de CBG-publicaties te raadplegen. Verzekeringen dekken meestal de behandeling via de basisverzekering indien medisch noodzakelijk en met de juiste diagnose. Disclaimer: Kruidvat verkoopt geen receptplichtige producten zoals quetiapine.

[Gebruik definitielijst: CBG, EMA, NHG, Lareb]

LSI/NLP keywords: CBG, apotheek.nl, receptplichtig, vergoeding

Interactietabel

Voeding en dranken

Gebruik van quetiapine kan enkele interacties met voeding of dranken met zich meebrengen. Alcohol kan bijvoorbeeld de sedatie en hypotensie versterken. Dit maakt het verstandig om deze combinatie te vermijden. Aan de andere kant kunnen koffie en andere cafeïnehoudende dranken een tegenwicht bieden tegen sedatie, maar ze hebben weinig invloed op het metabolisme van quetiapine. Grapefruit en grapefruitsap kunnen de enzymactiviteit van CYP3A4 beïnvloeden, wat de afbraak van quetiapine in het lichaam kan verstoren. Hoewel de impact bij hoge consumptie minder groot is dan bij farmacologische remmers, is voorzichtigheid geboden.

Veelvoorkomende geneesmiddelinteracties

Quetiapine vertoont belangrijke interacties met andere medicijnen, vooral via het CYP3A4-enzym. Sterke remmers, zoals ketoconazol, kunnen de spiegels van quetiapine verhogen; dit vereist een dosisaanpassing. Aan de andere kant verlagen inducers zoals rifampicine de niveaus van quetiapine. Gelijktijdig gebruik met andere sedativa, zoals benzodiazepines en opioïden, kan het risico op respiratoire depressie en vallen verhogen. Medicijnen die het QT-interval verlengen, zoals bepaalde antiaritmica, vereisen zorgvuldige beoordeling en ECG-monitoring. Antihypertensiva kunnen ook bijwerkingen vertonen als gevolg van hypotensie door gebruik van quetiapine.

Gebruikerservaringen & trends

Casussen op Thuisarts.nl

Patiëntverhalen op Thuisarts.nl geven vaak blijk van slaperigheid, gewichtstoename en verbeterde slaap als positieve effecten van quetiapine. Dit zorgt ervoor dat het medicijn gewaardeerd wordt. Het is echter cruciaal om op te merken dat Thuisarts.nl praktisch advies biedt, zoals het rapporteren van bijwerkingen aan de huisarts en niet zomaar te stoppen met de medicatie. Casussen benadrukken ook de noodzaak voor follow-up en, indien nodig, aanpassing van de dosering.

• Voordelen: Verbeterde slaap, verminderde angst
• Nadelen: Slaperigheid, gewichtstoename
• Emotionele impact: Afhankelijkheid van medicatie, zorgen over bijwerkingen

Feedback van de Consumentenbond

Reviews van Consumentenbond en andere fora focussen vaak op kosten, de beschikbaarheid van generieke versies en het beheer van bijwerkingen. In Nederland beïnvloedt het apotheekbeleid en de beschikbaarheid van medicijnen (zoals blisterverpakking versus flessen) de tevredenheid van patiënten. Patiënten worden aangeraden om bij problemen hun attest of medicatieoverzicht te vragen en na te gaan of hun vergoeding volgens de zorgverzekeringswet correct is.

Apotheekkeuze

De keuze voor een specifieke apotheek kan invloed hebben op de beschikbaarheid van quetiapine.

Verpakkingseffecten

De manier van verpakken kan de gebruikservaring beïnvloeden.

Toegang & aankoopmogelijkheden

Apotheek.nl en lokale apotheken

Quetiapine is alleen op recept verkrijgbaar; het kan verkregen worden via een huisartsenrecept in het apotheek.nl-netwerk en lokale apotheken. Apotheek.nl biedt informatie over bijsluiters, voorraad en alternatieve generieke producten zoals Mylan en Sandoz. Let op dat Kruidvat geen receptplichtige antipsychotica verkoopt, en waarschuw patiënten voor online verkopers die geen recept vragen.

• Wat mee te nemen bij het ophalen: Recept, Medicatieoverzicht, Identificatie

OTC- versus receptplichtige regels

Quetiapine wordt wereldwijd als Rx beschouwd, en dus niet als OTC in Nederland. Online verkopen zonder recept is illegaal en risicovol; ze kunnen vals of onveilig zijn. Patiënten moeten verzekerd zijn via hun basisverzekering voor medisch noodzakelijke behandelingen. Apothekers kunnen ondersteuning bieden bij declaraties en overstappen naar generieke opties.

• Risico’s van illegale online aankoop: Onveilige of vervalste medicijnen
• Stappen bij vermoeden van een vals medicijn: Bron controleren, apotheek raadplegen

Werkingsmechanisme & farmacologie

Eenvoudige uitleg

Quetiapine werkt door het blokkeren van dopamine D2- en serotonine 5-HT2A-receptoren, wat zijn effectiviteit bij het behandelen van psychoses en bij bipolaire symptomen bevordert. Het medicijn heeft ook sedatieve eigenschappen door histamine H1-blokkade en adrenerge α1-antagonisme, wat kan leiden tot orthostatische hypotensie. XR-formuleringen zorgen voor een langzamere afgifte, waardoor er minder schommelingen in de medicijnspiegels zijn.

D2

Dopaminereceptor betrokken bij de regulatie van de stemming.

5-HT2A

Serotoninereceptor die betrokken is bij functies zoals stemming en angst.

H1

Histaminereceptor die invloed heeft op waakzaamheid en sedatie.

α1

Adrenoreceptor die betrokken is bij vasoconstrictie en bloeddrukregulatie.

Klinische termen

De ATC-code N05AH04 benadrukt de classificatie van quetiapine als antipsychoticum. Gebruik klinische termen in dossiers en patiëntinformatie zoals titratie, steady-state, halfwaardetijd, en metabolisatie via CYP3A4. Het is belangrijk om mogelijke lange termijn effecten en monitorparameters te vermelden, zoals gewicht, lipiden, glucoselevels en ECG-monitoring.

• Laboratorium-monitoring schema: regelmatig controleren van glucosewaarden en lipiden

Indicaties & off-label gebruik

Quetiapine, een atypisch antipsychoticum, is primair geïndiceerd voor de behandeling van schizofrenie en bipolaire stoornissen, inclusief zowel manische als depressieve episodes en onderhoudsbehandeling.

Het off-label gebruik van quetiapine omvat zijn toepassing als adjunctieve therapie bij therapieresistente depressie. Dit kan soms in de extended-release (XR) vorm in een dosis van 50–300 mg worden voorgeschreven. Evenals bij insomnia is het gebruik van lage doses controversieel en vereist het goede klinische overwegingen.

Bij off-label gebruik is het belangrijk om de risico's en voordelen zorgvuldig af te wegen. Documenteer altijd de informed consent van de patiënt.

Belangrijkste klinische bevindingen

Verschillende studies hebben de effectiviteit van quetiapine aangetoond bij zowel positieve als negatieve symptomen van schizofrenie, evenals bij acute manische episodes binnen bipolaire stoornissen.

Vergelijkingen met klassieke antipsychotica tonen dat quetiapine minder extrapiramidale symptomen (EPS) induceert. Echter, het metabolisch risico, inclusief gewichtstoename, dyslipidemie en diabetes, is significant, wat aandacht vereist.

• Effectiviteit: Positieve en negatieve symptomen van schizofrenie, manische episoden.
• Bijwerkingen frequentie: Drowsiness, gewichtstoename, orthostatische hypotensie.
• Ernstige bijwerkingen: Zeldzaam, maar omvatten neuroleptisch maligne syndroom en extrapiramidale symptomen.
• Lareb-meldingen: Belangrijk voor het rapporteren van bijwerkingen.

Matrix van alternatieven

Quetiapine kan worden vergeleken met andere atypische antipsychotica zoals olanzapine, risperidon, aripiprazol en ziprasidone. Kies het meest geschikte geneesmiddel op basis van comorbiditeiten, bijwerkingenprofiel en de voorkeuren van de patiënt.

Veelgestelde vragen

• Hoe snel werkt quetiapine bij slaap/psychose? Effecten kunnen binnen enkele dagen zichtbaar zijn.
• Wanneer moet de huisarts worden ingeschakeld? Bij aanhoudende of verergerende symptomen en bijwerkingen.
• Is er verslavingsrisico? Hoewel er geen klassieke afhankelijkheid is, is er een ontwenningsrisico bij abrupt stoppen.
• Langetermijnschade: Quetiapin langzeitschäden zoals metabolische en cardiale risico's zijn mogelijk. Belangrijk om patiënten goed te informeren en follow-up te plannen.

Aanbevolen visuele content

Visuals kunnen bijdragen aan een betere begrip en gebruik van quetiapine:

• Titratie-schema: Een grafiek die de aanbevolen doseringen toont.
• Monitoring-tijdlijn: Voor ECG, BMI en bloedtesten.
• Interactietabel: Kleurgecodeerd voor eenvoudig gebruik.
• Verpakkingsfoto’s: Merknamen en doseringen in tabelvorm.

Bij webtoepassingen, gebruik responsieve tabellen en biedt een checklist-download als PDF voor apotheekbezoek aan.

Registratie & regulering

CBG en EMA zijn verantwoordelijk voor de regulering van indicaties en bijsluiterupdates voor quetiapine in Nederland en de EU.

Quetiapine is internationaal geregistreerd, waaronder bij de FDA en EMA. Apotheken volgen nauwlettend de updates van het CBG. Bij wijzigingen in risico-informatie of contra-indicaties plaatst Lareb deze op de website. Het is raadzaam om CBG-publicaties te raadplegen voor actuele beperkingen en NHG richtlijnen voor huisartsen.

CBG

College ter Beoordeling van Geneesmiddelen

EMA

European Medicines Agency

FDA

Food and Drug Administration (VS)

Lareb

Bijwerkingencentrum Nederland

Opslag & hantering

Het is essentieel om quetiapine op de juiste manier op te slaan:

• Bewaren op kamertemperatuur (15–30°C).
• Bescherm tegen vocht en licht; originele verpakking bewaren.
• Houd buiten bereik van kinderen.
• Bijstoppen: retourneer aan apotheek voor juiste vernietiging.
• Volg apotheek-instructies voor transport bij lange reizen.

Richtlijnen voor juiste toepassing

Er zijn praktische stappen die gevolgd moeten worden voor huisartsen en patiënten:

1. Pre-therapie: Voer ECG, BMI, glucose-, lipiden-, en leverfunctietests uit.
2. Dosiskeuze: Volg de NHG/psychiatrische richtlijnen en gebruik dosistabellen.
3. Educatie: Bespreek autorijden, alcoholgebruik en het melden van bijwerkingen aan Lareb.
4. Follow-up: Intensieve monitoring gedurende 1–3 maanden, daarna elke 3–6 maanden.
5. Afbouw: Geleidelijk, onder medische supervisie, documenteer wijzigingen.