Kanker

Wat is kanker en verschillende types

Definitie van kanker en hoe cellen zich abnormaal ontwikkelen

Kanker is een ziekte waarbij lichaamscellen zich ongecontroleerd gaan delen en groeien. Normaal gesproken groeien, delen en sterven cellen op een geordende manier. Bij kanker raken de mechanismen die celgroei controleren verstoord, waardoor cellen blijven delen zonder te stoppen. Deze abnormale cellen kunnen gezond weefsel binnendringen en naar andere delen van het lichaam uitbreiden, een proces dat metastase wordt genoemd.

Meest voorkomende kankersoorten in Nederland

In Nederland worden jaarlijks meer dan 118.000 mensen gediagnosticeerd met kanker. De incidentie varieert per kankertype, waarbij sommige vormen veel vaker voorkomen dan andere. Vroege opsporing en behandeling verbeteren de overlevingskansen aanzienlijk voor de meeste kankertypen.

Borstkanker, longkanker, darmkanker, prostaatkanker

De vier meest voorkomende kankersoorten in Nederland zijn:

• Borstkanker - voornamelijk bij vrouwen, maar kan ook mannen treffen
• Longkanker - sterk geassocieerd met roken en blootstelling aan schadelijke stoffen
• Darmkanker - betreft kanker van de dikke darm en endeldarm
• Prostaatkanker - komt voornamelijk voor bij mannen boven de 50 jaar

Huidkanker en andere vormen

Huidkanker is een van de snelst groeiende kankersoorten in Nederland, grotendeels veroorzaakt door overmatige blootstelling aan UV-straling. Andere belangrijke kankervormen zijn onder meer blaaskanker, non-Hodgkinlymfoom, nierkanker en maagkanker. Elke kankersoort heeft specifieke risicofactoren en behandelingsmogelijkheden.

Vroege detectie en waarschuwingssignalen

Vroege opsporing van kanker is cruciaal voor succesvolle behandeling. Belangrijke waarschuwingssignalen zijn onverklaarbaar gewichtsverlies, aanhoudende vermoeidheid, veranderingen in ontlastingspatroon, ongewone bloedingen, aanhoudende hoest, en veranderingen in moedervlekken. Nederland heeft uitgebreide screeningsprogramma's voor borst-, baarmoederhals- en darmkanker voor bepaalde leeftijdsgroepen.

Chemotherapie medicijnen

Werking van chemotherapie

Chemotherapie gebruikt krachtige medicijnen om kankercellen te vernietigen of hun groei te remmen. Deze medicijnen werken door in te grijpen op verschillende stadia van de celdelingscyclus. Hoewel chemotherapie voornamelijk kankercellen target, kunnen ook gezonde, snel delende cellen worden beïnvloed, wat bijwerkingen veroorzaakt. De behandeling kan curatief, adjuvant (na chirurgie), neoadjuvant (voor chirurgie) of palliatief zijn.

Beschikbare chemotherapie medicijnen in Nederlandse apotheken

Nederlandse ziekenhuisapotheken hebben toegang tot een breed scala aan chemotherapeutica. Deze medicijnen worden uitsluitend verstrekt via gespecialiseerde ziekenhuisapotheken en oncologische centra, onder strikte medische supervisie. De bereiding en toediening vereist gespecialiseerde faciliteiten en geschoold personeel vanwege de potente en vaak toxische aard van deze medicijnen.

Cyclophosphamide, Methotrexaat, 5‑Fluorouracil

Cyclophosphamide is een alkylerend middel dat DNA-strengen aan elkaar bindt en celdeeling verhindert. Methotrexaat remt de foliumzuurmetabolisme en wordt gebruikt bij verschillende kankersoorten en auto-immuunziekten. 5-Fluorouracil (5-FU) is een antimetaboliet die de DNA- en RNA-synthese verstoort en wordt veel gebruikt bij darm- en borstkanker.

Carboplatine en Paclitaxel

Carboplatine behoort tot de platinumverbindingen en veroorzaakt DNA-schade in kankercellen. Het wordt vaak gebruikt bij eierstok-, long- en andere kankersoorten. Paclitaxel is een taxaan dat de normale functie van microtubuli verstoort, waardoor celdeeling wordt geblokkeerd. Deze medicijnen worden vaak in combinatie gebruikt voor optimale effectiviteit.

Bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen

Chemotherapie kan verschillende bijwerkingen veroorzaken, zoals misselijkheid, braken, haaruitval, vermoeidheid, verhoogde infectiegevoeligheid en bloedingsrisico. Patiënten moeten regelmatig worden gemonitor door middel van bloedonderzoek en klinische evaluatie. Belangrijk is adequate hydratatie, infectiepreventie, en het vermijden van bepaalde voedingsmiddelen en medicijnen die interacties kunnen veroorzaken.

Toediening en dosering

Chemotherapie wordt meestal toegediend in cycli, met behandelingsperioden gevolgd door rustperioden om het lichaam te laten herstellen. Toediening kan intraveneus, oraal, intramusculair of via andere routes plaatsvinden, afhankelijk van het specifieke medicijn. Doseringen worden berekend op basis van lichaamsoppervlakte, nierfunctie, leverfunctie en algemene conditie van de patiënt. Strikte protocollen en regelmatige monitoring zijn essentieel voor veilige en effectieve behandeling.

Ondersteunende medicatie tijdens kankerbehandeling

Tijdens een kankerbehandeling hebben patiënten vaak te maken met verschillende bijwerkingen die de kwaliteit van leven aanzienlijk kunnen beïnvloeden. Ondersteunende medicatie speelt een cruciale rol bij het verlichten van deze klachten en het mogelijk maken van een effectieve behandeling.

Anti-misselijkheid medicijnen

Misselijkheid en braken zijn veelvoorkomende bijwerkingen van chemotherapie. Moderne anti-emetica kunnen deze klachten effectief bestrijden:

• Ondansetron - werkt als 5-HT3 receptorantagonist en is zeer effectief tegen acute misselijkheid
• Metoclopramide - stimuleert de maagbeweging en heeft een anti-emetisch effect
• Domperidon - blokkeert dopaminereceptoren en vermindert misselijkheid zonder het centrale zenuwstelsel te beïnvloeden

Pijnstilling tijdens kankerbehandeling

Adequate pijnbehandeling is essentieel voor het comfort van kankerpatiënten. De WHO-pijnladder biedt richtlijnen voor effectieve pijnbestrijding, waarbij sterke opioïden zoals Morfine en Fentanyl worden ingezet bij ernstige pijn. Tramadol wordt vaak gebruikt als tussenstap voor matige tot ernstige pijn.

Medicijnen tegen infecties

Kankerpatiënten hebben door hun verzwakte immuunsysteem een verhoogd infectierisico. Profylactische of therapeutische antibiotica en antivirale middelen zijn vaak noodzakelijk om ernstige complicaties te voorkomen.

Voedingssupplementen en vitamines

Ondervoeding komt frequent voor bij kankerpatiënten. Specifieke supplementen zoals vitamine D, B-complexen en mineralen helpen bij het behouden van de lichamelijke conditie tijdens behandeling.

Hormonale therapieën

Hormonale therapieën vormen een belangrijk onderdeel van de behandeling van hormoonafhankelijke tumoren, zoals bepaalde vormen van borst- en prostaatkanker. Deze behandelingen werken door de productie of werking van hormonen te blokkeren die de groei van kankercellen stimuleren.

Hormoonblokkerende behandelingen

Voor borstkanker die positief is voor oestrogeenreceptoren, zijn verschillende effectieve opties beschikbaar:

• Tamoxifen - blokkeert oestrogeenreceptoren en is geschikt voor pre- en postmenopauzale vrouwen
• Letrozole en Anastrozole - aromataseremmers die de oestrogeenproductie verminderen, voornamelijk gebruikt bij postmenopauzale vrouwen
• Bicalutamide - een antiandrogeen voor de behandeling van gevorderde prostaatkanker

Werking en toepassingsgebieden

Deze medicijnen werken door verschillende mechanismen: Tamoxifen bindt zich aan oestrogeenreceptoren, aromataseremmers voorkomen de omzetting van androgenen naar oestrogenen, en antiandrogenen blokkeren de werking van testosteron op prostaatkankercellen.

Langetermijn effecten

Hormonale therapieën worden vaak gedurende vijf tot tien jaar voorgeschreven. Mogelijke bijwerkingen omvatten opvliegers, botdichtheidsverlies, gewrichtsklachten en stemmingswisselingen. Regelmatige monitoring van botdichtheid en cardiovasculaire gezondheid is belangrijk tijdens langdurige behandeling.

Immunotherapie en gerichte therapieën

Moderne kankerbehandeling heeft een revolutionaire wending genomen met de introductie van immunotherapie en gerichte therapieën. Deze geavanceerde behandelmethoden richten zich specifiek op kankercellen en stimuleren het eigen immuunsysteem om de ziekte te bestrijden, wat resulteert in betere behandelresultaten en minder bijwerkingen vergeleken met traditionele chemotherapie.

Monoklonale antilichamen

Monoklonale antilichamen zijn laboratorium-gemaakte eiwitten die specifieke doelwitten op kankercellen herkennen en aanvallen. In Nederlandse ziekenhuizen worden verschillende effectieve monoklonale antilichamen toegepast:

• Rituximab - gebruikt bij lymfomen en bepaalde vormen van leukemie
• Trastuzumab (Herceptin) - effectief bij HER2-positieve borstkanker
• Bevacizumab (Avastin) - remt bloedvatvorming bij verschillende tumortypen

Tyrosine kinase remmers

Deze orale medicijnen blokkeren specifieke signaalroutes die kankercellen nodig hebben voor groei en overleving. Imatinib (Glivec) was een doorbraak bij chronische myeloïde leukemie, terwijl nieuwere gerichte medicijnen zoals erlotinib, sunitinib en ibrutinib effectief zijn bij verschillende andere kankertypen. De personalized medicine benadering zorgt ervoor dat patiënten de meest geschikte behandeling krijgen op basis van genetische kenmerken van hun tumor.

Apotheekinformatie en ondersteuning

De apotheker speelt een cruciale rol bij kankerbehandeling door nauwkeurige medicijnvoorbereiding, uitgebreide patiëntbegeleiding en continue monitoring van behandelresultaten. Nederlandse apothekers zijn gespecialiseerd in oncologische farmaceutische zorg en werken nauw samen met het behandelteam.

Veiligheid en medicijnbeheer

Kankermedicijnen vereisen speciale aandacht voor medicijninteracties, aangezien veel patiënten meerdere geneesmiddelen gebruiken. Apothekers controleren zorgvuldig op mogelijke interacties en adviseren over juiste timing van inname. De bewaring van kankermedicijnen gebeurt onder strikte condities - sommige moeten gekoeld worden bewaard, andere beschermd tegen licht.

Financiële ondersteuning is beschikbaar via de Nederlandse zorgverzekering, waarbij apothekers helpen bij declaraties en contact onderhouden met zorgverleners voor optimale behandelcontinuïteit. Voor patiënten die thuiszorg nodig hebben, bieden gespecialiseerde apotheken veilige medicijnlevering aan huis, inclusief:

• Gecontroleerde temperatuurlevering
• Instructies voor juist gebruik
• 24/7 spoedondersteuning
• Coördinatie met thuiszorgorganisaties