Fluorouracil

Kritische Waarschuwingen & Bescherming Van De Patiënt

Basisinformatie Over Fluorouracil

• INN (International Nonproprietary Name): Fluorouracil (ook bekend als 5-Fluorouracil, 5-FU)
• Merknamen Beschikbaar In Nederland: Adrucil, Efudex, Fluoroplex
• ATC Code: L01BC02
• Vormen & Doseringen: Injecties, crèmes (0.5%-5%), lotions
• Fabrikanten In Nederland: Medac GmbH, Farmaprojects
• Registratiestatus In Nederland: Alleen op recept
• OTC / Rx Classificatie: Receptplichtig (Rx)

Risicogroepen (ouderen, zwangerschap)

Fluorouracil (INN: fluorouracil / 5-FU) brengt ernstige risico’s met zich mee voor specifieke groepen. Bij zwangerschap is het gebruik absoluut contra-indicated, gezien het teratogene risico en de classificatie in categorie D. Ouderen moeten extra aandacht krijgen; er is geen standaard dosisverlaging, maar extra monitoring is noodzakelijk door hun verminderde orgaanreserve en mogelijke comorbiditeiten. Het is belangrijk om altijd overleg te plegen met de oncoloog of huisarts volgens NHG-richtlijnen, vooral bij de behandeling van actinische keratosen. DPYD-deficiëntie (dihydropyrimidine dehydrogenase) verhoogt het risico op levensbedreigende toxiciteit. De EU-richtlijnen adviseren om vooraf te testen, vooral bij hoge dosisregimes. Het verdient aanbeveling om in het medicatiepaspoort en het e-voorschrift waarschuwingen te vermelden in verband met het toezicht door CBG en EMA. Gebruik de volgende checklist voor risicoscanning:

• Zwangerschapstest
• Lever- en niertesten
• DPYD-screening

Daarnaast is het van belang om Lareb-meldingen te doen bij ernstige bijwerkingen en directe melding aan te moedigen via huisarts of apotheek.nl.

Interactie Met Activiteiten (autorijden, alcohol)

Patiënten kunnen na een systemische behandeling last krijgen van moeheid, misselijkheid of neurologische symptomen. Bij topische toepassingen is de systemische absorptie laag, maar kunnen lokale pijn en visuele irritatie optreden. Adviseer daarom terughoudendheid bij autorijden of het bedienen van machines tijdens en direct na behandelingen die misselijkheid, duizeligheid of cognitieve veranderingen veroorzaken. Denk hierbij aan de volgende punten:

• Vermijd autorijden bij symptomen van duizeligheid of slaperigheid.
• Beperk het bedienen van zware machines tot er zekerheid is over de symptomen.
• Alcohol kan mucosale irritatie verergeren bij systemische GI-toxiciteit; raadpleeg apotheek voor advies.

Q&A — “Mag Ik Autorijden Na Inname?”

Antwoord: Na het gebruik van topische 5-FU is autorijden meestal toegestaan, maar bij intraveneuze toediening of bij klachten zoals duizeligheid, slaperigheid of visusstoornissen, is het absoluut niet veilig. Raadpleeg altijd de behandelend arts. Bij twijfel is het verstandig om dit te melden aan de huisarts of apotheek en het in de medicatiekaart te noteren.

Basisinformatie Over Gebruik

INN, Merknamen

INN: Fluorouracil (ook bekend als 5-Fluorouracil, 5-FU). De volgende merknamen en formuleringen zijn internationaal beschikbaar:

• Adrucil (injectie)
• Efudex (topicaal 2-5%)
• Fluoroplex
• Carac, Actikerall (oplossing 0,5% + salicylzuur)
• Generieke IV-vials

De keuze van de vorm is afhankelijk van de indicatie. Systemische oncologie-therapieën worden via IV toegediend, terwijl dermatologische laesies behandeld worden met crème of lotion (0,5-5%). Een tabel met merknamen en formuleringen kan de snelle vergelijking in artikelen vergemakkelijken.

Juridische Classificatie (CBG-status)

Fluorouracil is in Nederland uitsluitend op recept verkrijgbaar; er zijn geen OTC-varianten beschikbaar. In de EU valt het onder toezicht van de EMA en CBG. In de Nederlandse praktijk wordt het via apotheken (apotheek.nl) en op voorschrift door huisartsen of specialisten verstrekt. Huisartsen schrijven vaak voor in samenwerking met verpleegkundigen of dermatologen. De vergoeding van de medicatie wordt beïnvloed door de Zorgverzekeringswet, dus het is raadzaam om met de zorgverzekeraar en apotheek overleg te plegen. Gebruik een definitielijst en een checklist om de stappen voor vergoeding in kaart te brengen.

Dit biedt een overzichtelijke benadering van het gebruik en de risico's van fluorouracil, wat essentieel is voor zowel zorgverleners als patiënten. Het is van groot belang om goed op de hoogte te zijn van de indica-ties, mogelijke bijwerkingen en hoe deze kunnen worden beheerd. Door goede communicatie tussen patiënt en zorgverleners kunnen de risico's geminimaliseerd worden en de zorg geoptimaliseerd.

Interactietabel

Voeding en dranken

Bij het gebruik van 5-fluorouracil crème zijn er bepaalde voedingsmiddelen en dranken die de algehele tolerantie kunnen beïnvloeden. Alcohol bijvoorbeeld kan mucosale irritatie verhogen, vooral bij patiënten die systemische GI-toxiciteit ervaren. Voor de topische toepassing zijn er geen specifieke voedingsrestricties, maar als er systeemtherapie met 5-FU wordt toegepast, zijn er enkele dingen om in gedachten te houden:

• Zorg voor een adequate inname van calorieën en eiwitten.
• Voorkom uitdroging bij diarree of overgeven.
• Wees voorzichtig met voedingsmiddelen zoals grapefruit, hoewel geen specifieke restricties vereist zijn.

Hieronder is een tabel met praktische adviezen voor huisartsen en diëtisten, gericht op voeding en dranken tijdens de behandeling met 5-fluorouracil crème.

Voedingsmiddel	Advies
Alcohol	Vermijd, kan irritatie verhogen.
Vezelrijke voeding	Ondersteunt de spijsvertering.
Hydratatie	Altijd belangrijk, vooral bij diarree.

Veelvoorkomende geneesmiddelinteracties

Bij het gebruik van 5-fluorouracil kunnen er belangrijke geneesmiddelinteracties optreden. In het bijzonder is er een verhoogde anticoagulantie bij gelijktijdig gebruik van warfarine. Daarnaast kan 5-fluorouracil met geneesmiddelen zoals allopurinol en metronidazol een verhoogde toxiciteit veroorzaken. Polyfarmacie, vooral bij oudere patiënten, vergroot de risico’s van deze interacties. Het is essentieel om de DPYD-status te vermelden in e-voorschriften voor veilig medicijngebruik.

Geneesmiddel	Effect	Aanbeveling
Warfarine	Versterkte anticoagulantie	Monitor INR-niveaus nauwkeurig
Allopurinol	Verhoogde toxiciteit	Vermijd gelijktijdig gebruik indien mogelijk
Metronidazol	Verhoogde toxiciteit	Beperk gebruik

Een checklist kan apothekers ondersteunen bij het veilig uitgeven van 5-fluorouracil:

• Controleer op interacties
• Bevestig medicatiegeschiedenis van de patiënt
• Adviseer over bijwerkingen en observatie

Gebruikerservaringen & trends

Casussen op Thuisarts.nl

Patiënten die 5-fluorouracil crème gebruiken, rapporteren vaak sterke lokale reacties zoals erytheem, schilfering en een tijdelijke ontsiering van de huid. De ervaringen op Thuisarts.nl tonen aan dat duidelijke voorlichting over het verloop van de behandeling – van verwachte erytheem tot genezing – de therapietrouw kan verbeteren. Deze verwachtingen en adviezen kunnen artsen helpen om patiënten beter te ondersteunen.

• Informeer patiënten over mogelijke huidreacties.
• Leg uit dat verbetering kan volgen op eerste irritatie.
• Stimuleer regelmatig contact bij ongewone bijwerkingen.

Een samenvatting van casuservaringen kan ook bijdragen aan betere patiëntenzorg.

Casus	Ervaring
Casus 1	Ernstige roodheid na de eerste week, maar verbetering na verloop van tijd.
Casus 2	Schilfering en branderigheid, maar therapietrouw bleef ondanks ongemak.

Feedback van de Consumentenbond

Volgens gebruikers van de Consumentenbond zijn er duidelijke prijsverschillen tussen generieke 5-fluorouracil crèmes en de merkvormen. De beschikbaarheid van deze crèmes is beperkt tot apotheken; supermarkten verkopen ze doorgaans niet. Verzekeringen kunnen een rol spelen in de kostenvergoeding voor topische behandelingen, wat voor patiënten ook van belang is.

Product	Prijs
Generieke 5-fluorouracil crème	Verschilt per apotheek
Merk 5-fluorouracil crème	Over het algemeen hoger geprijsd

Patiënten kunnen het volgende advies opvolgen om prijzen goed te vergelijken:

• Vraag bij verschillende apotheken naar de prijs.
• Neem contact op met de zorgverzekering over vergoedingen.
• Gebruik online vergelijkingssites.

Toegang & aankoopmogelijkheden in Nederland

Apotheek.nl en lokale apotheken

Fluorouracil, ook bekend als 5-Fluorouracil, is alleen op recept verkrijgbaar. Patiënten kunnen het verkrijgen bij hun lokale apotheek of via apotheek.nl-services. Het is belangrijk om bij apotheken te informeren naar de voorraad van specifieke sterktes, zoals de verschillende crèmes (0,5–5%) en IV-vials (250 mg–1 g). De huisartsen of oncologen schrijven dit voor, terwijl de apotheker verantwoordelijk is voor het controleren van medicijneninteracties en het geven van DPYD-waarschuwingen.

Hier is een handige stappenchecklist voor de patiënt:

• Voorschrift ontvangen van de arts
• Bezoek aan de apotheek (lokale apotheek of apotheek.nl)
• Gebruik van medicijnen volgens advies van de apotheker

OTC- versus receptplichtige regels

Er zijn geen OTC-opties voor fluorouracil. Alle vormen zijn receptplichtig in Nederland en de EU. Voor online aankopen is het cruciaal om te benadrukken dat deze alleen via erkende apotheken mogen plaatsvinden. Het is verboden om zelf producten te importeren zonder recept. Voor actuele registratie-informatie en meldingen van bijwerkingen kan men terecht bij het CBG en apotheek.nl, en voor eventuele bijwerkingmeldingen bij Lareb.

Definitie	Waarschuwing
OTC	Geen OTC-opties beschikbaar voor 5-Fluorouracil
Receptplicht	Alle formuleringen vereisen een geldig recept

Werkingsmechanisme & farmacologie

Eenvoudige uitleg

5-Fluorouracil is een pyrimidine-analoog (ATC L01BC02) dat thymidylaatsynthase remt en zodoende de DNA-synthese verstoort in snel delende cellen. Wanneer het topisch wordt toegepast, bevordert het lokale celdood in dysplastische keratinocyten met een beperkte systemische absorptie. Dit mechanisme is essentieel voor de effectiviteit van de behandeling.

De werking kan samengevat worden in de volgende definities:

• Pyrimidine-analoog: Een stof die lijkt op pyrimidine en gebruikt wordt in de kankerbehandeling.
• Thymidylaatsynthase: Een enzym betrokken bij de DNA-synthese.

Klinische termen

Bij het gebruik van 5-Fluorouracil is het belangrijk om enkele klinische termen te begrijpen:

Term	Definitie
Myelosuppressie	Verminderde productie van bloedcellen in het beenmerg.
Stomatitis	Ontsteking van het mondslijmvlies.
Desquamatie	Afschilfering van de huid.
Fotosensitiviteit	Verhoogde gevoeligheid voor zonlicht.

5-Fluorouracil staat op de WHO-essentiële geneesmiddelenlijst. Het is cruciaal om neutrofielen te monitoren bij systemische therapieën.

Indicaties & off-label gebruik

Topisch gebruik van 5-Fluorouracil is erkend voor de behandeling van actinische keratosen en oppervlakkige basaalcelcarcinomen. De aanbevolen crèmes variëren van 0,5% tot 5% en worden gedurende 2 tot 6 weken toegepast. In intraveneuze toediening wordt het gebruikt voor verschillende solide tumoren, zoals colorectaal, maag en borst, vaak in combinatie met andere behandelingen volgens oncoloogprotocols.

Off-label gebruik dient altijd multidisciplinair besproken en geregistreerd te worden. Hier is een handige tabel van indicaties per toedieningsroute en duur:

Indicatie	Toedieningsroute	Duur
Actinische keratosen	Topisch	2–6 weken
Oppervlakkig basaalcelcarcinoom	Topisch	2–6 weken
Colorectale tumoren	IV	Volgens protocol

Belangrijkste klinische bevindingen

Diverse studies tonen aan dat 5-Fluorouracil effectief is voor de lokale verwijdering van actinische keratosen en oppervlakkige basaalcelcarcinomen. Voor systemische toepassingen is het een onmisbare component in combinatieregimes voor gastro-intestinale kanker. Echter, bijwerkingen blijven een belangrijke limitering, zoals myelosuppressie bij systemisch gebruik en lokale erosie bij topisch gebruik.

• Effectieve behandeling van actinische keratosen
• Essentieel in combinatieregimes voor GI-kanker
• Bijwerkingen zoals myelosuppressie en lokale erosie

Een DPYD-mutatie is een voorspellende factor voor zware toxische reacties; screening in hoge dosissetting wordt aanbevolen in de EU.

Matrix van alternatieven

Bij de vergelijking van 5-Fluorouracil met andere behandelingen zoals capecitabine (orale prodrug), gemcitabine en tegafur, bieden de alternatieven verschillende voordelen en nadelen. Dermatologische opties omvatten imiquimod, cryotherapie en chirurgische excisie. Hieronder vindt u een vergelijkende matrix van de alternatieven:

Geneesmiddel	Toediening	Indicatie
Capecitabine	Orale inname	GI- en borstkankers
Gemcitabine	IV	Pancreatic en longkanker
Imiquimod	Topisch	Actinische keratosen

Het is raadzaam om te verwijzen naar de apotheek en zorgverzekeraar voor een prijsvergelijking tussen basis- en aanvullende dekking.

Leveringsinformatie van fluorouracil in Nederland

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5–7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5–7 dagen
Utrecht	Utrecht	5–7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5–7 dagen
Groningen	Groningen	5–9 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5–7 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5–9 dagen
Almere	Flevoland	5–9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5–9 dagen
Nijmegen	Gelderland	5–9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5–9 dagen
Zwolle	Overijssel	5–9 dagen