Fluconazol

Basisinformatie Over Fluconazol

INN (International Nonproprietary Name)	Merknamen Beschikbaar in Nederland	ATC Code	Vormen & Doseringen	Fabrikanten in Nederland	Registratiestatus in Nederland	OTC / Rx Classificatie
Fluconazole	Diflucan, Fluconazole Teva, Fluconazol-GR, Flucostat, Triflucan	J02AC01	Tabletten (50 mg, 100 mg, 150 mg, 200 mg), orale suspensies, IV (2 mg/mL, 200 mg/100 mL)	Pfizer, Teva, Zentiva, Aurobindo	Receptplichtig	Rx

Kritische Waarschuwingen & Beperkingen

Risicogroepen (ouderen, zwangerschap)

Fluconazol kan ernstigere bijwerkingen veroorzaken bij specifieke risicogroepen. Hier zijn enkele belangrijke aspecten om in gedachten te houden:

• Contra-indicaties: Bekende overgevoeligheid voor fluconazol of andere azolen.
• Gelijktijdig gebruik: Vermijd sterke QT-verlengende middelen, zoals cisapride en erytromycine.
• Zwangerschap: Hoge dosis of langdurige behandeling is risicovol.

Bij leverfunctiestoornissen is er verhoogd risico op hepatotoxiciteit, wat LFT-monitoring vereist volgens de richtlijnen van CBG/EMA. Voor patiënten met nierinsufficiëntie is doseeraanpassing noodzakelijk, gebaseerd op creatinineklaring. Bij ouderen is er geen standaard dosisverlaging, maar is nauwkeurige controle van nier- en leverfunctie belangrijk.

Interactie Met Activiteiten (autorijden, alcohol)

Symptomen zoals duizeligheid en hoofdpijn kunnen invloed hebben op de rijvaardigheid. Bij het gebruik van alcohol tijdens de behandeling kan de kans op gastro-intestinale bijwerkingen toenemen en complicaties met leverenzymen optreden.

Q&A — “Mag Ik Autorijden Na Inname?”

Het korte antwoord is vaak ja, bij een eenmalige dosis van 150 mg zonder bijwerkingen. Stop echter met rijden als er symptomen van duizeligheid of syncope optreden. Het is altijd verstandig om advies te vragen aan een huisarts of apotheker. Bijwerkingen kunnen ook gerapporteerd worden aan de Lareb.

Basisinformatie Over Gebruik

INN, Merknamen

Het INN voor fluconazol is officieel erkend door de WHO. De merknamen die in Nederland beschikbaar zijn omvatten onder andere: - Diflucan (Pfizer) - Fluconazole Teva - Flucostat Fluconazol is verkrijgbaar in diverse sterktes, namelijk 50 mg, 100 mg, 150 mg, en 200 mg; daarnaast zijn er orale suspensies en intraveneuze oplossingen (2 mg/mL en 200 mg/100 mL). De ATC-code voor fluconazol is J02AC01.

Juridische Classificatie (CBG-status)

In Nederland valt fluconazol onder de receptplichtige medicijnen conform de richtlijnen van CBG/EMA. Er zijn enkele uitzonderingen voor bepaalde topische antimyotica die vrij verkrijgbaar zijn (OTC). De huisarts speelt een cruciale rol bij de diagnose en het verstrekken van herhaalrecepten. Bij recidiverende of systemische infecties is verwijzing naar een dermatoloog of internist vaak noodzakelijk. Apothekers bieden een geneesmiddelcheck en rapporteren bijwerkingen aan de Lareb.

Doseringsgids

Standaardregimes (volgens NHG-richtlijnen)

Hier zijn enkele belangrijke standaarden voor de dosering van fluconazol: - Vaginale candidiasis: eenmalig 150 mg oraal. - Orofaryngeale candidiasis: 100 mg per dag gedurende 7-14 dagen. - Oesofageale candidiasis: 200-400 mg per dag gedurende 14-30 dagen. - Cryptococcen meningitis: 400 mg op de eerste dag, daarna 200-400 mg per dag voor een langere periode. - Systemische prophylaxe/therapie: 400-800 mg per dag, afhankelijk van de indicatie. De kinderdosering varieert van 6-12 mg/kg/dag.

Aanpassingen Bij Comorbiditeiten

Bij patiënten met een verminderde nierfunctie is de initiële dosis vaak normaal, maar daarna moet de frequentie of de dosis worden aangepast op basis van de creatinineklaring. Bij leverfalen is voorzichtigheid geboden, met monitoring van leverfuncties; er is geen standaard verlaging van de dosis, tenzij de situatie ernstig is.

Q&A — “Wat Te Doen Bij Een Vergeten Dosis?”

Als een dosis vergeten is, neem deze dan in zodra u eraan denkt. Als het bijna tijd is voor de volgende dosis, sla de vergeten dosis dan over. Dubbelen is niet aan te raden. Bij een eenmalige 150 mg voor vaginale schimmelinfectie is een vergeten dosis meestal niet relevant, overleg in dat geval met de huisarts.

Interactietabel

Voeding En Dranken

Alcohol is geen directe contra-indicatie, maar het verhoogt de leverbelasting en kan bijwerkingen zoals maagklachten en duizeligheid verergeren. Het is aan te raden om de inname van alcohol te beperken tijdens de behandeling.

Veelvoorkomende Geneesmiddelinteracties

Belangrijke geneesmiddelinteracties omvatten: - Sterke CYP-inhibitie van sommige azolen, wat kan leiden tot interacties met anticoagulantia, bepaalde statines, anticonceptiva en QT-verlengende geneesmiddelen zoals cisapride en erytromycine. Een tabel met de meest voorkomende interacties kan nuttig zijn, die de middelen, risico's en benodigde acties zoals stoppen, monitoren of dosisaanpassing op een rijtje zet.

Bij het gebruik van fluconazol, vooral in combinatie met andere medicijnen, is het essentieel om op de hoogte te blijven van mogelijke interacties en de bijwerkingen die hierbij kunnen optreden.

Toegang & aankoopmogelijkheden

Fluconazol is in Nederland voornamelijk op recept verkrijgbaar via de huisarts of specialist. Voor actuele beschikbaarheid kan apotheek.nl worden geraadpleegd, waar merken zoals Diflucan en Teva worden vermeld. Bij drogisterijen zoals Kruidvat zijn mogelijk topicale azolen zonder recept beschikbaar, maar orale fluconazol is Rx-plichtig. Hieronder een overzicht van waar fluconazol te verkrijgen is:

Verkooppunt	Rx/OTC	Advies
Apotheek.nl	Rx	Raadpleeg huisarts voor recept.
Lokaal apotheek	Rx	Vraag naar prijsverschillen en beschikbaarheid.
Kruidvat	OTC (topicale azolen)	Vermijd orale fluconazol zonder recept.

OTC- versus receptplichtige regels

Over het algemeen bevestigen gegevens dat fluconazol in de meeste markten receptplichtig is. Het is belangrijk om voorzichtig te zijn bij online aankopen zonder recept, aangezien er risico's zijn op verkeerde dosering en vervalsingen. Controleer altijd via CBG/EMA en de vergunning van de apotheek. Wat betreft verzekering: de vergoeding onder de Zorgverzekeringswet valt meestal onder de basisverzekering voor medisch noodzakelijke systemische behandelingen. Voor aanvullende informatie over vergoedingen is overleg met de zorgverzekeraar noodzakelijk; apotheken kunnen ook prijsverschillen geven bij merken zoals Aurobindo en Teva. Hier is een checklist voor een veilige online aanschaf:

• Check de vergunning van de online apotheek.
• Controleer klantbeoordelingen.
• Vraag advies aan een zorgverlener.

Werkingsmechanisme & farmacologie

Eenvoudige uitleg

Fluconazol is een triazool-antimycoticum dat de synthese van ergosterol remt, wat leidt tot een verstoring van de schimmelcelwand en membraanfunctie. Het heeft een hoge orale biologische beschikbaarheid en een lange halfwaardetijd, wat een eenmaal dagelijkse dosering mogelijk maakt. Dit middel werkt fungistatisch tegen veel Candida-soorten en fungicide bij hogere concentraties tijdens bepaalde infecties.

Klinische termen

Bij het bespreken van fluconazol is het nuttig om belangrijke termen te begrijpen:

Fungistatisch vs. fungicide

Fungistatisch remt de groei van schimmels, terwijl fungicide schimmels doodt.

MIC

Minimale inhibitorische concentratie is de laagste concentratie van een stof die de groei van een organisme remt.

ATC-code

J02AC01 is de code die fluconazol binnen de ATC-classificatie identificeert.

Bioavailability

Bio-beschikbaarheid is de hoeveelheid en snelheid waarmee een medicijn in de bloedbaan terechtkomt.

De farmacokinetiek van fluconazol is opmerkelijk met goede CSF-penetratie, wat relevant is bij cryptococcen meningitis. Het wordt vooral door de nieren geëlimineerd, waardoor dosisaanpassing bij nierinsufficiëntie noodzakelijk is.

Farmacokinetische parameters	Waarden
Halfwaardetijd	30 uur
Maximale plasmaconcentratie (Cmax)	9-15 mg/L

Indicaties & off-label gebruik

Fluconazol wordt hoofdzakelijk gebruikt voor:

• Vaginale candidiasis (150 mg één tablet)
• Orofaryngeale candidiasis
• Oesofageale candidiasis
• Cryptococcen meningitis (inductie + onderhoud)
• Systeem candidiasis
• Profylaxe bij neutropenie of transplantatie

Off-label gebruik is mogelijk voor sommige dermatologische of recidiverende infecties na overleg met een specialist. Het gebruik tijdens zwangerschap is het meest risicovol bij hoge dosis of langdurig gebruik. Raadpleeg de NHG-richtlijn voor uw huisarts: een eenmalige dosis van 150 mg is alleen aanbevolen bij bewezen of zeer waarschijnlijke vaginale candidiasis; herhaald gebruik moet alleen plaatsvinden na diagnostiek. Voor de indicaties en gebruikelijke dosis, zie onderstaande tabel:

Indicatie	Gebruikelijke dosis	Duur
Vaginale candidiasis	150 mg eenmalig	1 dag
Orofaryngeale candidiasis	100 mg/dag	7–14 dagen
Cryptococcen meningitis	400 mg eerste dag, dan 200–400 mg/dag	6–8 weken

Belangrijkste klinische bevindingen

Onderzoek naar de effectiviteit van fluconazol toont een snelle symptomatische verbetering bij vaginale candidiasis na een dosis van 150 mg in verschillende trials. Voor oesofageale en systemische infecties zijn hogere doses en langere behandelduur effectief gebleken. Bijwerkingen zijn onder andere gastro-intestinale complicaties zoals misselijkheid en diarree, evenals huidreacties en verhogingen van transaminasen. Ernstige bijwerkingen, zoals hepatotoxiciteit en ECG-stoornissen, komen zelden voor.

• Belangrijkste uitkomsten: Snelle verbetering bij vaginale infecties.
• Frequentie bijwerkingen: Relatief laag, maar soms aanzienlijk.
• Monitoringadviezen: Controleer leverfuncties bij langdurig gebruik.

Vergelijkbare alternatieven zoals ketoconazol zijn minder gebruikelijk door de risico’s op hepatotoxiciteit, terwijl amphotericine B een breedspectrum antibioticum is, maar met meer toxiciteit. Vergelijk de effectiviteit en veiligheid van alternatieven via de onderstaande tabel:

Alternatief	Effectiviteit	Veiligheid
Ketoconazol	Goed	Risico op hepatotoxiciteit
Amphotericine B	Uitstekend	Hoge toxiciteit

Matrix van alternatieven

Bij de keuze voor systemische antifungale opties zoals fluconazol is een vergelijking met andere middelen nuttig. Itraconazol heeft een breed spectrum, maar minder penetratie in het CSF. Voriconazol biedt een breder spectrum met visuele bijwerkingen. Posaconazol wordt vaak voorgeschreven voor profylaxe, terwijl ketoconazol beperkt is door hepatotoxiciteit. Amphotericine B is gereserveerd voor ernstige systemische infecties, maar brengt hoge toxiciteit met zich mee. Hier is een vergelijkende analyse:

Indicatie	Voor- en nadelen	Monitoring	Kosten	Beschikbaarheid
Itraconazol	Breed spectrum, minder CSF-penetratie	Leversfunctie controleren	Gemiddeld	Veel merkopties
Voriconazol	Breder spectrum	Visuele symptomen monitoren	Hoog	Breed verkrijgbaar

Het advies voor huisartsen en apothekers is om de keuze te baseren op het pathogeen, de locatie van de infectie en patiëntfactoren zoals lever- en niertoxiciteit en medicatie-interacties. Fluconazol staat op de WHO Essential Medicines-lijst, wat zijn belang in de volksgezondheid benadrukt.

Veelgestelde vragen (praktisch)

Ontstaan er vragen over fluconazol? Hier zijn de antwoorden op de meest voorkomende zorgen:

• Is fluconazol een antibioticum? Nee, fluconazol is een antimyoticum en wordt gebruikt voor de behandeling van schimmelinfecties.
• Wanneer werkt fluconazol? Vaak treedt symptoomverbetering op binnen 24–72 uur bij vaginale candidiasis. De tijd voor volledige remissie verschilt per indicatie en dosis (zie [Real data]).
• Fluconazol en borstvoeding? Gebruik alleen na overleg met een arts; er worden kleine hoeveelheden in de moedermelk uitgescheiden, dus het risico/benefit moet worden afgewogen.
• Mag ik alcohol? Beperk de inname van alcohol; dit kan het risico op bijwerkingen verhogen en de leverbelasting vergroten.

Aangeraden visuele content

Visuele content kan helpen om informatie over fluconazol toegankelijker te maken. Overweeg het volgende:

• Infografiek: “Hoe fluconazol werkt” (mechanisme + ATC-code J02AC01).
• Dosing Flowchart: Een één-pagina tabel per indicatie voor huisartsen en patiënten.
• Checklist: Voor bijwerkingen en wanneer een huisarts gebeld moet worden.
• Pictogrammen: Voor opslag (tabletten <25°C, IV 2–30°C, suspensie gekoeld na opmaak).

Gebruik ook korte video’s voor instructies, zoals hoe eenmalige 150 mg in te nemen en wanneer de huisarts te contacteren. Vergeet niet bronvermeldingen naar CBG/EMA en Lareb voor betrouwbaarheid.

Registratie & regulering (CBG/EMA)

Fluconazol is internationaal goedgekeurd door organisaties zoals de FDA en EMA, en staat op de WHO List of Essential Medicines. In Nederland valt het toezicht onder CBG en EMA-richtlijnen. Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij Lareb.

Er zijn veel generieke leveranciers zoals Pfizer (Diflucan), Teva, Aurobindo, Mylan, en Sandoz met geregistreerde producten. Controleer altijd apotheekformulieren en de CBG-databases voor actuele vergunningen. Fluconazol is doorgaans receptplichtig, met enkele uitzonderingen voor lokale OTC-antimyotica.

Reguliere Instanties	Rol	Melding Bijwerkingen
CBG	Toezicht op geneesmiddelen in Nederland	Lareb
EMA	Europese goedkeuring en supervisie	Lareb
WHO	Wereldwijde voorschriften voor geneesmiddelen	Lareb

Opslag & hantering

Het is essentieel om fluconazol op de juiste manier op te slaan en te hanteren:

• Tabletten/capsules: Bewaar onder de 25°C in een droge omgeving.
• IV-oplossingen: Controleer altijd de helderheid, bewaar tussen de 2–30°C, niet invriezen.
• Orale suspensies: Koel na opmaak en gebruik binnen 14 dagen.

Het is ook belangrijk om medicijnen buiten bereik van kinderen te houden en medicijnresten naar de apotheek te retourneren. In een ziekenhuissetting moet men extra aandacht besteden aan aseptische bereiding (IV), bewaartijden en de compatibiliteit met infuismaterialen.

Richtlijnen voor juiste toepassing (praktisch stappenplan)

1. Diagnose: De huisarts volgt NHG-richtlijnen; bevestig de candidadiagnose waar relevant, bijvoorbeeld met kweek of microscopie.
2. Kies dosis: Volg indicatietabel, zoals eenmalige 150 mg voor vaginale candidiasis, hogere doses voor oesofagus.
3. Controleer interacties: Voer een medicatie-review uit door een apotheker voor contra-indicaties.
4. Monitoring vastleggen: Baseline LFTs bij langdurige of hoge dosis, nierfunctie indien van toepassing.
5. Adviseer patiënt: Wanneer te bellen, alcoholgebruik, en bijwerkingen melden aan Lareb.
6. Vergoeding: Controleer via de zorgverzekeraar voor basisverzekering versus aanvullende dekking.

Documenteer altijd de indicatie op het recept, geef de apotheek informatie over merkvoorkeur (Diflucan versus generiek), en leer de patiënt over de verwachtingen bij het innemen van de 1-pil 150 mg.

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5–7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5–7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5–7 dagen
Utrecht	Utrecht	5–7 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5–7 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5–9 dagen
Groningen	Groningen	5–9 dagen
Almere	Flevoland	5–9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5–9 dagen
Amsterdam	Noord-Holland	5–7 dagen
Zwolle	Overijssel	5–9 dagen
Arnhem	Gelderland	5–9 dagen
Apeldoorn	Gelderland	5–9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5–7 dagen
Leiden	Zuid-Holland	5–9 dagen